Hoe zet jij ICT in als hulpmiddel voor leerlingen met een beperking?

Het onderwerp vandaag op Discussie Dinsdag was “Hoe zet jij ICT in als hulpmiddel voor leerlingen met een beperking?”  In dit artikel een uitgewerkte samenvatting.

Passend Onderwijs houdt de gemoederen momenteel volop bezig! En terecht! Wanneer de plannen doorgaan heeft het heel wat consequenties voor alle betrokkenen. Nu al is duidelijk zichtbaar dat scholen te maken hebben met een toenemend aantal zorgleerlingen. Op allerlei manieren zijn scholen bezig om hier op in te spelen. Denk aan bijvoorbeeld de invoering van Handelingsgericht werken (HGW) of Opbrengstgericht Werken (OGW).

Interessante vraag is hoe je met name voor zorgleerlingen ICT inzet als hulpmiddel. Dit keer nog iets specifieker: Hoe zet je het in als hulpmiddel voor leerlingen met een beperking. Daarbij kun je aan tal van beperkingen denken: auditieve, visuele, motorische, communicatieve, etc. Hoe kun je leerlingen die hier mee te maken hebben (beter) ondersteunen door ICT in te zetten?

Opvallend was, dat er in eerste instantie geen reacties binnenkwamen op de vraag. Nu kan dat liggen aan het feit, dat men in een deel van het land vakantie heeft en/of carnaval viert. Toen we twee jaar geleden echter een soortgelijk onderwerp aan de orde stelden, hadden we dezelfde ervaring. Ook toen vrijwel geen reacties.

De vraag rijst dus: Houdt dit onderwerp scholen eigenlijk wel bezig? Surfend op het internet valt op, dat er ook maar bar weinig over geschreven wordt. En als je iets vindt, dan gaat het vaak over het Speciaal Onderwijs. Of het betreft informatie uit het buitenland.
Na enige tijd kwam er toch een reactie op de vraag. Echter met dezelfde constatering en met dezelfde ervaring: het onderwerp lijkt niet te leven.

We kregen het samen over kinderen met autisme. Deze kinderen hebben een andere manier van leren en van informatie verwerken en zijn veel meer visueel ingesteld. Computers hebben vaak op deze kinderen een enorme aantrekkingskracht en zijn geneigd om er thuis veel tijd aan te besteden. Hoewel veel games soms heel chaotisch lijken zijn ze toch vaak voorspelbaar en zit er een duidelijke structuur in. Wordt er met dat gegeven ook wat gedaan binnen het onderwijs?

Een voorbeeld: Een jongen met autisme heeft een grote fascinatie voor treinen en techniek. Via filmpjes op YouTube  en andere websites vindt hij enorme hoeveelheden informatie, die zijn kennis nog meer vergroten. Niemand die hem daarbij hoeft te helpen!

Voorbeeld van een andere jongen met autisme: Hij kan enorm goed tekenen en zoekt daarin naar nieuwe uitdagingen. Via YouTube en Wikipedia zoekt hij naar nieuwe technieken en achtergrondinformatie. De meest ingewikkelde Engelstalige informatie vertaalt hij via Google Translate naar het Nederlands en zo komt hij te weten wat hij weten wil. (Begrijpend lezen uit de methode blijkt daarentegen een enorme hobbel!)
Door de filmpjes stap voor stap af te spelen en elke stap die een ander doet na te doen, leert hij zichzelf deze nieuwe techniek aan. Met een tekentablet tekent hij het inmiddels ook via Paint.net. De werking daarvan heeft hij opnieuw via YouTube achterhaald.

Een laatste voorbeeld: Een meisje met autisme durft niet hardop voor in de klas een Duitse tekst voor te lezen, zoals haar klasgenoten wel doen. Ze bedacht zelf de oplossing om het thuis op haar kamer op te nemen via haar computer en als mp3 in te leveren bij de docent!

Deze voorbeelden laten zien, dat deze leerlingen prima in staat zijn om zelfstandig te werken, oplossingsgericht bezig te zijn, informatie te verwerken, enzovoort. Echter wel op hún manier en aansluitend bij hún interesses. De vraag is of wij ze in het onderwijs daarvoor de ruimte willen en kunnen geven. En of we van daar uit een koppeling kunnen maken met ándere leerdoelen en vakgebieden.

Nu ook de tablets steeds meer hun intrede doen, komen er steeds meer mogelijkheden om leerlingen met een beperking tegemoed te komen en te ondersteunen. Scholen zouden zich moeten verdiepen in de extra mogelijkheden die dit biedt en hier visie en beleid op moeten ontwikkelen.

Kijken we naar leerlingen met Dyslexie, dan zijn we daar al veel verder in. Scholen werken met protocollen,  schaffen een Daisy-speler of AlphaSmart aan of programma’s als Sprint of Kurzweil.
Iemand die later op de discussie inhaakte gaf aan, dat zij op school de methoden Naut/Meander/Brandaan gebruiken. Daarbij kan gebruik gemaakt worden van spraak bij de boeken en werkboeken. Ook is er een poging gedaan om CITO-toetsen in te spreken als MP3 om er voor te zorgen, dat er niet aldoor iemand samen met een dyslexie-leerling de toets door hoefde te lopen, maar ze zelfstandig aan de slag konden. Een tijdrovende klus!

Wel opvallend, dat bij bepaalde beperkingen er wél volop gebruik wordt gemaakt van ICT-hulpmiddelen. Wellicht omdat het meer afgebakend is en minder maatwerk? Of omdat het meer voor komt? Omdat er meer over bekend is? Wie het weet mag het zeggen!

Terug naar de vraag van vanmiddag: Hoe zet jij ICT in als hulpmiddel voor leerlingen met een beperking? Was je niet in de gelegenheid om mee te doen met de discussie, maar heb je wel een standpunt hier over? Reageer dan op dit blog of via de LinkedIn-groep De toekomst voor onderwijs en ICT.

Heb je zelf een suggestie voor een interessant discussie-onderwerp? Mail naar discussiedinsdag@gmail.com om het door te geven. Op discussiedinsdag.yurls.net vind je alle tijdens de discussie genoemde linkjes en ook die van alle voorgaande discussies.

Aan deze discussie deden de volgende Tweeps mee:
@rinusd, @Netwijs , @pietvsz , @LesideePO , @henkvangils

Volgende week weer een nieuwe discussie over een nieuw onderwerp!
#netwijs Discussie Dinsdag: elke dinsdag tussen 12.00 uur en 13.00 uur op Twitter. Discussieer mee over Onderwijs en ICT!

Autisten digitaal culinair op stap?

Afgelopen week kreeg ik het boek ‘Duidelijk koken met Sandra’ onder ogen. Het is een duidelijk en gestructureerd kookboek voor mensen met autisme. Voordat ik in ga op de link met onderwijs en met ICT eerst aandacht voor het boek zelf.

Sandra Cornelissen, de auteur, is hulpverlener en geeft kookles aan mensen met een stoornis in het autistisch spectrum. Bij elk van de 10 recepten wordt in kleine stapjes uitgelegd wat je nodig hebt, welke handelingen en achtereenvolgens nodig zijn en hoe het gerecht geserveerd kan worden. Het hele proces van de benodigde boodschappen tot en met het eindresultaat wordt weergegeven in pictogrammen en foto’s, ondersteund met korte zinnen. De duidelijke, gestructureerde en visueel ondersteunde uitleg maakt het mogelijk dat mensen met autisme of een andere beperking zelfstandig aan de slag kunnen in de keuken.

Hoewel de recepten in de praktijk zijn uitgeprobeerd en waar nodig aangepast, zal in sommige gevallen nog wel enige begeleiding nodig zijn om de werkwijze eigen te maken. En ook om de gebruikte foto’s te relativeren. Visuele ondersteuning met foto’s kan bij sommige autisten alsnog ervoor zorgen, dat ze de foto ‘letterlijk’ nemen en bijvoorbeeld op zoek gaan naar het op de foto getoonde bord of vergiet en deze dan wellicht niet kunnen vinden, omdat de eigen borden of het eigen vergiet er anders uit ziet. Bij pictogrammen is dat risico er vaak niet.

De gekozen gerechten zijn gevarieerd, maar zullen mogelijk niet iedereen aanspreken in de doelgroep. Dit als kleine kanttekening. Wellicht een tip voor deel 2! Het doet niets af aan het feit, dat het een uitstekend hulpmiddel is, waarmee mensen met autisme of een andere beperking zelfstandig aan de slag kunnen en ze meer op eigen benen laat staan!

Voor het onderwijs is het ook een prima boek om te gebruiken tijdens kooklessen. Kinderen kunnen hier prima mee uit de voeten zonder veel begeleiding. Een aanrader dus!

En dan de link met ICT. Bij het zien van het boek moest ik denken aan de website Sociaal op Stap, dat onlangs tijdens de IPON2011 de IPON-stimulerings-award won. Op deze website zijn stappenplannen voor mensen met autisme te downloaden, die uitleggen wat je in sociale situaties moet doen en wat er van je verwacht wordt. Deze stappenplannen zijn ook te bewerken om ze aan te passen aan de eigen situatie. Er is ook een Smartphone-app van Sociaal op Stap, waarmee de stappenplannen bekeken kunnen worden en dus ook altijd bij de hand zijn.

Op een dergelijke manier zouden ook de recepten uit ‘Duidelijk koken met Sandra’ op een handige manier gedigitaliseerd kunnen worden, waardoor ze aanpasbaar zijn en snel bij de hand via een smartphone-app. Alle picto’s, foto’s en bijbehorende teksten zouden in een database verzameld kunnen worden, zodat je als gebruiker ook je eigen recepten kunt samenstellen. Daarbij zou je de database wellicht kunnen aanvullen met eigen foto’s en teksten. Door een koppeling met bijvoorbeeld Appie, de app van een bekende supermarktketen, zou ook meteen een boodschappenlijstje samengesteld kunnen worden.

Zo helpen we mensen met autisme niet alleen sociaal op stap, maar ook culinair op stap en ontdekken we wellicht nog heel wat verborgen talenten!

Naar aanleiding van: Cornelissen, S. (2011). Duidelijk koken met Sandra, Amsterdan: SWP

Gamen en Autisme

Autisme lijkt steeds meer voor te komen. Verschillende factoren spelen daarin mee. Allereerst is de kennis over autisme enorm toegenomen, waardoor een veel betere diagnose mogelijk is. Daarnaast is de maatschappij veel dynamischer en hectischer geworden en komen er veel meer prikkels op je af dan vroeger. Dat leidt ertoe, dat meer mensen vast lopen en meer met hun handicap geconfronteerd worden. Ook komen er steeds meer aanwijzingen en bewijzen, dat bijvoorbeeld voeding en straling een rol spelen in de toename van autisme.

De toename heeft als direct gevolg, dat meer mensen ook in hun nabije omgeving met autisme te maken hebben. Hierdoor wil men er meer over weten en ontstaat er een genuanceerder beeld. Lange tijd riep autisme riep associaties op met Rain Man, de bekende film uit 1988. De film zorgde voor een stereotiep beeld van autisme, dat nog steeds niet is verdwenen. Hoewel autisme zich op veel verschillende manieren kan uiten, haast bij iedereen verschillend, bestaan er inmiddels nieuwe stereotypen. Bijvoorbeeld die van de computer-nerd, die nergens anders oog voor heeft en nergens anders over kan praten dan over de games die hij speelt.

Het onlangs verschenen boek Gamen en Autisme is dan ook een voor de hand liggende. Het is nu eenmaal een feit, dat deze combinatie veel voorkomt. En dat is nu juist wat de schrijvers,  Herm Kisjes en Erno Mijland, ook bezig hield. In hun boek geven ze eerst in heldere taal neer wat autisme is, wat onder gamen wordt verstaan en welk verband er is tussen beide. Als lezer krijg je een goed beeld waarom games juist voor autisten aantrekkingskracht hebben. Een goed inzicht hierin leidt allereerst tot meer begrip en kan ook aanleiding zijn om de computer juist als effectief hulpmiddel in te zetten. Tegelijkertijd laten de schrijvers ook zien, dat juist deze groep extra gevoelig is voor verslaving aan games.

Kisje en Mijland hebben voor het boek onderzoek gedaan naar en gesprekken gevoerd over dit onderwerp. Door het hele boek heen staan citaten en interviews met ervaringsdeskundigen. Kinderen, jongeren en volwassenen met autisme vertellen zelf hoe ze gaming beleven en waar ze tegen aan lopen. Ook ouders en hulpverleners komen aan het woord. Het zorgt ervoor, dat je je als lezer goed kunt inleven in de problematiek waarmee veel opvoeders worstelen.

Voor ouders, leerkrachten en hulpverleners biedt het boek tal van goede adviezen, suggesties en tips hoe zij kinderen en jongeren kunnen begeleiden als het gaat om gaming, met als doel te komen tot een gezonde manier van omgaan hiermee en het voorkomen van een gameverslaving met alle gevolgen van dien.
De schrijvers zijn er in geslaagd om een prettig leesbaar en zeer praktisch boek samen te stellen, dat voor elke opvoeder lezenswaardig is. Het geeft enerzijds een goed beeld van de materie en anderzijds veel praktische handvaten. Geen kant-en-klare oplossingen, want die bestaan niet. Elke situatie en elke persoon is weer anders. Maar het is wel een stap in de goede richting!

Naar aanleiding van:  Kisjes, H. en Mijland, E. (2011). Gamen en Autisme, Middelbeers: Innodoks