E-portfolio - meerwaarde of niet?

Het onderwerp vandaag op Discussie Dinsdag was “E-portfolio - meerwaarde of niet?” In dit artikel een uitgewerkte samenvatting.

Vandaag aandacht voor het E-portfolio. Kennisnet heeft er een aparte site over gemaakt. We citeren vanaf deze site: “Een e-portfolio is een middel om competenties te kunnen opslaan, beheren en tonen. In competentiegericht onderwijs staat de vaardigheid van het handelen voorop. De traditionele toetsvormen schieten tekort om deze vaardigheden te toetsen. Het gebruik van portfolio’s biedt de mogelijkheid om producten (werkstukken, video’s etc.), reflectie, feedback en vastgelegde sturing van leeractiviteiten op te slaan. Ter ondersteuning van competentiegericht leren en werken ontstaat steeds meer de behoefte aan een (digitaal) portfolio.”(Bron: Kennisnet – E-portfolio)

In bovenstaand citaat komt al duidelijk naar voren, dat het vraagt om een duidelijk kader en een duidelijke onderwijsvisie. Hoe ziet dat kader er uit? Waarin ligt de meerwaarde precies? Tijdens de discussie daarover kwamen verschillende aspecten naar voren.


Functie
Het eerste aspect is het doel, dat je wilt bereiken met een E-portfolio. Dit is mede afhankelijk van de leeftijd. In de praktijk lijkt in het Primair Onderwijs vooral de expositiemogelijkheid het doel te zijn. Leerlingen kunnen laten zien wat ze gemaakt en gedaan hebben. In het geval van creatieve werkstukken is het leuker, zeker voor jongere kinderen, om het werkstuk zelf te laten zien in plaats van een foto ervan. Aan de andere kant is het probleem van menig ouder: Waar bewaar je al die werkstukken in huis! In dit geval is op de korte termijn het gemaakte werkstuk zelf leuker, maar op de lange termijn een foto handiger en duurzamer. Daarnaast kan in het portfolio ook meer van het proces zichtbaar gemaakt worden. Wat ging goed en wat niet en hoe is daarmee omgegaan? Welke leerpunten zijn er uit voortgekomen?
Richting Voortgezet Onderwijs en MBO/HBO zal de nadruk meer liggen op het leveren van ‘bewijs’, dat bepaalde doelen zijn behaald of aan bepaalde competenties wordt voldaan. Ook hier zal het proces meer in beeld zijn. Daarbij kan zowel de medeleerling of –student als de docent feedback geven. Richting het arbeidsproces komt dan het bekwaamheidsdossier in beeld.

Doelgroep
Voortvloeiend uit het doel, dat je voor ogen hebt, zal ook de doelgroep worden bepaald. Wie mag het E-portfolio inzien? Uiteraard de leerling zelf en de leerkracht of docent. Ook medeleerlingen kunnen een belangrijke doelgroep zijn om elkaar feedback te geven. Daarnaast kunnen ook de ouders een doelgroep zijn. In MBO en HBO kan ook gedacht worden aan bijvoorbeeld stagebedrijven en een rol spelen in beroepsoriëntatie en loopbaanbegeleiding. Maar nogmaals: de doelgroep hangt af van het doel, dat je hebt met het portfolio.

Voordelen
Een E-portfolio biedt verschillende voordelen:

• mogelijkheid om ook video- en geluidsfragmenten toe te voegen of bijvoorbeeld presentatiebestanden
• overal toegankelijk
• mogelijkheden voor interactie en feedback
• doorgaande lijn zichtbaar maken en analyseren
• geeft inzicht in iemands kwaliteiten en competenties
• hulpmiddel om sturing te geven aan iemands studieloopbaan
• mogelijkheden tot meer adaptief onderwijs geven
• overzichtelijker dan papieren portfolio
• gevoelsmatig meer officieel karakter

Aandachtspunten
Tegelijk zijn er ook aandachtspunten wanneer je een E-portfolio wilt gaan gebruiken.

• Privacy – Wie heeft toegang tot je portfolio? Is dit per onderdeel aan te geven? Overzien de leerlingen de consequenties van publicatie? Is dat besproken, evenals een gedragscode?
• Inhoud – Wat zet je wel en niet in je portfolio? In hoeverre mag je dat zelf bepalen of wordt dat bepaald? Zijn er binnen de school afspraken over wat er in komt en ook hoe er feedback wordt gegeven en wordt beoordeeld volgens dezelfde normen? Welke rol speelt het leerlingvolgsysteem hierbij?
• Visie op onderwijs – Sluit het gebruik van het portfolio aan op de visie op onderwijs en vloeit het daar uit voort? Of is het iets dat op zichzelf staat?
• Toekomst – Is er een doorgaande lijn? Wordt er in het Voortgezet Onderwijs gevraagd naar de eventuele aanwezigheid van een portfolio? En in het MBO en HBO? Wordt er vervolgens ook echt iets mee gedaan? Of is het principe van ‘een leven lang leren’ slechts een illusie?
• Praktisch – Wordt er regelmatig een backup gemaakt?

Tot slot nog even over het principe van ‘een leven lang leren’: Willen we dat echt waar gaan maken in het onderwijs en het E-portfolio daar een plek in geven, dan vraagt dat om een brede visie en zullen we van onze eilandjes af moeten komen en de handen ineen slaan. Het onderwijs zal gezamenlijk moeten optrekken. In elke fase van zijn studieloopbaan kan de leerling dan weer worden voorbereid op de volgende. In het PO kan het bijvoorbeeld de ICT-vaardigheden en mediawijsheid leren om met een E-portfolio te kunnen werken, in het VO de reflectie- een feedbackvaardigheden, in het MBO en HBO de procesmatige analyse. Zullen scholen en onderwijsinstellingen ooit zo samen gaan werken als zij wel van hun leerlingen vragen? En zullen de verschillende E-portfoliosystemen ooit compatible worden met elkaar?

Tot zover het verslag van de discussie. We zijn ons ervan bewust, dat slechts een beperkt aantal aspecten aan bod zijn geweest en het dus slechts een globale kijk is op het E-portfolio. Voor wie zich verder wil verdiepen verwijzen we naar de links op onze Yurls-pagina.
Was je niet in de gelegenheid om mee te doen, maar heb je wel waardevolle aanvullingen, opmerkingen of interessante links? Plaats jouw reactie onder deze blogpost.

Op discussiedinsdag.yurls.net vind je van alle discussies de bijbehorende interessante aanvullende links, die genoemd werden tijdens de discussies. Heb je zelf een suggestie voor een interessant onderwerp? Mail naar discussiedinsdag@gmail.com om het door te geven.

Aan deze discussie deden de volgende Tweeps mee:
@rinusd, @Netwijs , @marlijnnijboer , @FransDroog , @michelboer , @Wiswijzer2 , @jvennink , @Gijs1982 , @sienjaal , @barthoekstra , @WouterSchimmel , @priscilladens , @marbionline , @mstrmatthijs , @mevrouwtjeT , @PascalMarcelis

Volgende week weer een nieuwe discussie over een nieuw onderwerp!
#netwijs Discussie Dinsdag: elke dinsdag tussen twaalf en twee op Twitter. Discussieer mee over Onderwijs en ICT!

Inzet ICT in het onderwijs vaak nog veel te veel adhoc!

Het onderwerp vandaag op Discussie Dinsdag was “Inzet ICT in het onderwijs vaak nog veel te veel adhoc!” In dit artikel een uitgewerkte samenvatting.

Is adhoc de computer inzetten bij voorbaat slecht? Moet je van te voren alles dichttimmeren? Is het motiverend wanneer alles is voorgestructureerd? Allemaal vragen, die opkwamen in de discussie. En helaas niet met ja of nee te beantwoorden. Want alles hangt af van de context.
Een leerkracht, die ziet dat een leerling moeite heeft met breuken, kan ter plekke het besluit nemen om deze leerling op de computer te laten oefenen met een simulatietool, dat hij ook gebruikt heeft op het digibord om de breuken uit te leggen. De leerling heeft baat bij visuele ondersteuning op dat moment. Deze leerkracht handelt adhoc, maar wel doelgericht en vanuit zijn kennis van de middelen.

Adhoc kan ook een andere lading hebben. Onlangs sprak ik op een studiedag een aantal leerkrachten. We hadden het over de inzet van ICT bij het rekenonderwijs. Ik stelde de vraag wie van hen bij het voorbereiden van de rekenles bewust ook nadenkt over de inzet van de computer. Of over het gebruik van het digibord. In beide gevallen bleek de meerderheid, dat niet vooraf te bedenken. “Onder het rekenen werken ze altijd met Ambrasoft.” Maar staat dat programma specifiek voor die leerlingen ingesteld? “Daar kijken we eigenlijk nooit naar”. Vraagt u wel eens bij het evalueren van de les aan de leerlingen, die op de computer geoefend hebben, hoe het is gegaan en of zij ook lekker hebben kunnen werken? “Nee, eigenlijk nooit.”

Ander voorbeeld: Leerlingen uit groep 8 komen om 11.30 uur de hal in om op de computer aan hun werkstuk te werken. Enkelen lopen de hele school door op zoek naar een computer. Helaas allemaal bezet. Om 11.45 komen ze de meester tegen. “Alle computers zijn bezet, meester!” “We gaan nu bijna naar huis, dus ga maar vast naar de klas om je spullen op te ruimen”.
Effectief inzetten van de computer begint met effectief lesgeven. (Zie ook: 'De negen schakels van effectief onderwijs' van Jos Cöp.) Ook de Kennisnet-brochure over TPACK is lezenswaardig in dit kader. En zo is er ongetwijfeld meer!

Over het gebruik van ICT moet je net zo nadenken als over ander didactische hulpmiddelen, opdrachten, werkvormen, etc. Dat vraagt kennis en vaardigheden van de leerkracht. Gerard Dummer beschrijft dat ook in ‘Komen tot Kernconcepten ICT’ Hij komt daarin tot een indrukwekkende opsomming. Niet alles daarin ligt bij een individuele leerkracht. Feit blijft echter, dat de leerkracht geen middelen in zal zetten, die hij niet kent. Dat vraagt om een actieve houding met betrekking van kennis vergaren. De één moet daarbij inspirerende voorbeelden zien, de ander heeft genoeg aan wat leuke linkjes en weer een ander gaat zelf op zoek. En als de kennis dan ook nog gedeeld wordt op een effectieve manier en leerkrachten elkaar aan ideeën helpen, dan gaat er vanzelf wat groeien. Van inspiratie via coöperatie naar motivatie.

Centraal staat daarbij altijd het leerproces van de leerling. Wat heeft deze leerling, op dit moment, in deze situatie nodig? Denk daarbij ook aan de PDCA-cirkel (Plan-Do-Check-Act). Deze stappen zien we in veel populaire modellen terug; denk daarbij aan bijvoorbeeld het Handelingsgericht Werken of het Opbrengsgericht Werken.

“Zou het niet mooi zijn om ICT dermate op orde te hebben dat bewuste adhoc inzet van ICT in het onderwijs mogelijk is?!”aldus één van de discussie-deelnemers. Geen methode-slaven, geen computer-slaven, maar zelf ‘meester’ zijn (of juf …).

Tot zover het verslag van de discussie. Was u niet in de gelegenheid om mee te doen? Plaats jouw reactie en aanvullingen onder deze blogpost.

Op discussiedinsdag.yurls.net vind je van alle discussies de bijbehorende interessante aanvullende links, die genoemd werden tijdens de discussies. Heb je zelf een suggestie voor een interessant onderwerp? Mail naar discussiedinsdag@gmail.com om het door te geven.

Aan deze discussie deden de volgende Tweeps mee:
@rinusd, @Netwijs , @mariekemove , @sienjaal , @Gijs1982 , @mevrouwtjeT , @woutertinbergen , @pascalmarcelis

Volgende week weer een nieuwe discussie over een nieuw onderwerp!
#netwijs Discussie Dinsdag: elke dinsdag tussen twaalf en twee op Twitter. Discussieer mee over Onderwijs en ICT!

Lesmateriaal volgens het Maggi-principe: een beetje van jezelf en een beetje van de uitgever.

Het onderwerp vandaag op Discussie Dinsdag was “Scholen moeten investeren in eigen lesmateriaal in plaats van dure methoden.” In dit artikel een uitgewerkte samenvatting.

In de dagen voorafgaand aan de discussie trok het onderwerp de aandacht. Het leeft blijkbaar en is dus een discussie waard. Jaarlijks geven scholen veel geld uit aan lesmethoden, bijbehorend verwerkingsmateriaal en de licenties voor de eventuele software. Is dat terecht of kan het geld ook anders worden besteed?

Eigen materiaal ontwikkelen
Enkele leerkrachten en docenten brachten in, dat ze goede ervaringen hebben met het zelf ontwikkelen van lesmateriaal. Het stimuleert je eigen creativiteit en zorgt voor meer betrokkenheid. Je bent echt met je vak bezig. Vaak blijkt, dat leerkrachten die puur vanuit methodes lesgeven het zicht op de doelen kwijtraken en de leerlijnen minder in hun hoofd hebben. Eigen materiaal ontwikkelen dwingt je om je hier weer in te verdiepen.
Ook lijkt er meer aandacht te zijn voor de individuele behoefte van leerlingen doordat lesmateriaal beter op het niveau van de leerling wordt afgestemd. Verder is met eigen materiaal beter aan te sluiten op de actualiteit en op de visie van de school.

Tegelijk werd ook opgemerkt, dat bijvoorbeeld jonge leerkrachten aangeven veel steun aan de methode te hebben en eigenlijk niet zonder kunnen. Zegt dat iets over hun opleiding, hun competenties, hun creativiteit of zijn ze slachtoffer van het systeem dat we nu eenmaal hebben in Nederland? Wat maakt Nederlandse leerkrachten en docenten anders dan bijvoorbeeld hun Engelse collega’s, die nauwelijks kant-en-klare methoden kennen en zelf wel materialen móeten ontwikkelen?

Materiaal delen
Vervolgens diende ook de vraag zich aan, wat er met het ontwikkelde materiaal gedaan wordt. Houdt de maker het voor zichzelf of voor de school? Wordt het gedeeld binnen het eigen cluster, de stichting of vereniging of wordt het openbaar beschikbaar gesteld? Wat is dan het meest geschikte platform daarvoor? Hoe zit het met auteursrechten of wordt er gebruik gemaakt van Creative Commons?
Er zijn al verschillende initiatieven geweest rond communities en platforms, maar telkens is de animo beperkt en komt het niet of moeizaam van de grond. Ook de kwaliteit van het materiaal laat in veel gevallen te wensen over. Lees bijvoorbeeld de ervaring van Rick. Nu zullen er ongetwijfeld ook tegenovergestelde verhalen te vertellen zijn, maar het is zeker een punt van aandacht.

Vaardigheden om zelf te ontwikkelen
Door verschillende discussie-deelnemers werd opgemerkt, dat het ontwikkelen van eigen materialen de nodige vaardigheden vraagt. Zijn leerkrachten en docenten in staat om eigen lesmaterialen te ontwikkelen, rekening houdend met een doorgaande lijn en de kerndoelen? Hoort dat bij zijn of haar professie of is het echt een vak apart, dat je aan de uitgeverijen moet overlaten, die daarvoor opgeleide mensen in dienst hebben?

Kwaliteit
Daarmee komen we bij het punt van de kwaliteit en de bewaking daarvan. Bij methoden ontwikkeld door een uitgeverij tref je vaak een uitgebreide verantwoording aan met didactische en pedagogische uitgangspunten. Daarnaast een overzicht van de leerlijn, de doelen en de koppeling aan door de overheid vastgestelde kerndoelen. Scholen, die hun eigen materialen gaan ontwikkelen, zullen ook dat stuk serieus op moeten pakken om hun onderwijs te verantwoorden. Zowel het ontwikkelen van de materialen als de verantwoording, borging en kwaliteitsbewaking kosten veel tijd en expertise. Het is de vraag of scholen dan daadwerkelijk goedkoper uit zijn en of de baten opwegen tegen de kosten.

Samenwerken
De gedachte, die bij verschillende discussie-deelnemers instemming vond, was het Maggi-principe: Een beetje van de uitgever en een beetje van jezelf. Laat de uitgevers doen waar ze goed in zijn: leerlijnen opstellen en kwalitatief goede materialen ontwikkelen, die voldoen aan de kerndoelen. Deze kunnen beschikbaar gesteld worden via een platform waar leerkrachten en docenten zelf hun lessen arrangeren op basis van hun eigen professie: onderwijs op maat geven. Binnen een dergelijk platform zou ruimte moeten zijn om ook eigen materialen toe te voegen en te delen.
Scholen zouden alleen moeten betalen voor dat wat wordt gebruikt en per leerling. Dit in tegenstelling tot nu, waarbij delen uit de methode worden overgeslagen, verwerkingsmateriaal ongebruikt blijft en computerprogramma’s soms amper gebruikt worden. Het geld, dat zo bespaard kan worden, kan door scholen besteed worden aan een goede infrastructuur en apparatuur en aan professionalisering.

Faciliteren
Scholen zouden een vast percentage van de niet-lesgebonden uren kunnen reserveren voor het arrangeren van lesmateriaal. Ook werd het idee genoemd om oudere leerkrachten en docenten, die wat minder voor de klas willen mede hiervoor in te zetten. Vanuit hun jarenlange ervaring kunnen ze een belangrijke bijdrage leveren aan de kwaliteit van de lesmaterialen. Er bestaan diverse scholingsmogelijkheden om ze daar extra voor te kwalificeren.
Daarnaast kan ook betere samenwerking binnen het verband waar de school deel van uit maakt de nodige winst opleveren door bijvoorbeeld bovenschoolse vakgroepen in het leven te roepen en te werken vanuit een gezamenlijke visie.
Ook is het de moeite waard eens stil te staan bij de rol van leerlingen zelf, zoals o.a. gebeurt in het Freinet-onderwijs. Lees in dit kader ook eens het artikel “Leerlingen maken binnenkort hun eigen lesmateriaal”.

Lef
Het zou mooi zijn wanneer ontwikkelaars van lesmethoden op deze manier beter gaan samenwerken met onderwijsgevenden, ieder vanuit zijn of haar eigen expertise. Daarmee zou een belangrijke stap gezet worden richting eigentijds en passend onderwijs. Het vraagt van een uitgever veel lef, administratieve en juridische rompslomp en risico's op auteursrechterlijk gebied. Maar de praktijk leert inmiddels dat het kan! Zo meldt uitgeverij Edu’Actief , dat het hier al mee bezig is en ook een website als Arrangeren doe je zo, komt al een eind in de richting.
Wanneer er meer initiatieven zijn van uitgeverijen, dan horen we dat natuurlijk graag!

Tot zover het verslag van de discussie. Er valt nog veel meer over te zeggen! Heeft u zelf nog aanvullende opmerkingen of ideeën? Plaats ze als reactie op deze blog.
Op discussiedinsdag.yurls.net vindt u nog enkele interessante aanvullende links, die genoemd werden tijdens de discussie. Heeft u zelf een suggestie voor een interessant onderwerp? Mail naar discussiedinsdag@gmail.com om het door te geven.

Volgende week houden weer een nieuwe discussie over een nieuw onderwerp!
#netwijs Discussie Dinsdag: elke dinsdag tussen twaalf en twee op Twitter. Discussieer mee over Onderwijs en ICT!

Inzet van ICT in het onderwijs leidt tot betere leerresultaten

Het onderwerp vandaag op Discussie Dinsdag was “Inzet van ICT in het onderwijs leidt tot betere leerresultaten.” In dit artikel een uitgewerkte samenvatting.
Om de stelling te onderschrijven ga je al snel op zoek naar onderzoeksrapporten. Kennisnet biedt ons een ruim overzicht aan van onderzoeken en brochures waar we dankbaar gebruik van kunnen maken. Het onderwerp staat volop in de belangstelling.

Voorheen gebruikte de inspectie het ooit beruchte Waarderingskader ICT. Als ict-er had je daarmee een mooi instrument om je eigen school te toetsen. Hoever zijn we en wat moeten we nog doen?
Met het gebruik van dergelijke kaders of andere instrumenten loop je echter ook gemakkelijk in de valkuil, dat je het als een checklist ziet, waarbij de lijst zelf het doel wordt en het echte doel uit het oog wordt verloren, namelijk: goed onderwijs geven.

Met dat doel voor ogen is het natuurlijk wel goed om als school in beeld te brengen hoe je er voor staat en hoe het gesteld is met de competenties en vaardigheden van de leerkrachten. Van hen wordt immers verwacht, dat ze kwalitatief goed en eigentijds onderwijs geven. Je wilt dat het rendement van je onderwijs zo groot mogelijk is.
De deelnemers waren het er over eens, dat inzet van ICT zeker kan leiden tot betere prestaties bij leerlingen. Let daarbij op het woord “kan”. Tussen ict-inzet en beter onderwijs is geen = te plaatsen. Allereerst hangt het af van de competenties van de leerkracht. Is hij/zij in staat om vanuit de lesdoelen en de behoefte van de leerlingen het juiste ict-hulpmiddel op het juiste moment en op de juiste wijze in te zetten? Dat vraagt dus:

• Kennis van ict – Welke programma’s, websites en tools kan ik inzetten en hoe?
• Kennis van de leerling – Wat heeft deze leerling in deze situatie en bij dit vak nodig?
• Kennis van de leerstof – Welke doelen komen er aan bod? Hoe zitten de leerlijnen van de verschillende leergebieden in elkaar?
  

Dat vereist dus goed opgeleide en bijgeschoolde leerkrachten. Laat de leerkrachten de juiste comptenties ontwikkelen, die aansluiten bij de onderwijsdoelen en er op gericht om antwoord te geven op de vraag: Wat heeft deze leerling bij deze les nodig om optimaal te kunnen leren? Handelingsgericht werken dus! Uit onderzoek blijkt dat het leerplezier en het leerresultaat zeker verbeteren. ICT kan daarbij dus een een uitstekend hulpmiddel zijn, mits op de juiste wijze ingezet. Scholen zouden hun leerkrachten daarvoor moeten faciliteren met de juiste middelen, scholing en tijd.

Voorbeelden hoe je ict in zou kunnen zetten:

• Je vindt Verhalend Ontwerpen belangrijk? Dat kan ook erg goed op het digibord of de computer! Photostory, Moviemaker, @Trip, Animoto, Glogster ... kun je allemaal gebruiken.
• Spellingscategorie ch / g aanleren: eerst auditief samen met leerkracht in sessie 1. Dan oefent de leerling deze categorie verder auditief achter de pc met bijv. NIB spellingswerk sessie 2, 3, en 4. Dan controleert de leerkracht de vorderingen in het LVS en koppelt deze in sessie 6 terug samen met de leerling: leerdoel wel/niet bereikt?
• Laat leerlingen met motorische problemen hun dictee op de computer laten doen. Zo leg je de focus op de spelling i.p.v. op het schrijven.
  

Enkele algemene tips van de deelnemers:

• Gebruik de ICT Pabo-tool
• 23 Onderwijsdingen voor het PO komt eraan! Maakt je team Web2.0 bewust en vaardig!
• Bestudeer de onderzoeken en brochures op Kennisnet
• Stel als school een kwaliteitskaart op (bijv. WMKPO) om de competenties regelmatig te meten
• Gebruik de Assessmenttool ICT om speerpunten uit te halen om aan te werken
• Hang de leerlijnen op in je klas.
• Stel je doelen niet te hoog! Begin met kleine stapjes. Blijf dicht bij jezelf. (LAKS -> Langzaam Aan Kleine Stapjes)
• Don't fix what ain't broken. Sluit aan bij de ontwikkeldoelen van de school. Is rekenen je speerpunt? Hoe ga ik mijn rekeninstructie dan zo effectief mogelijk maken met het digibord? Breng focus aan en je zult merken dat je veel gerichter te werk kan gaan.
• Niet elk kind hoeft aan de beurt te komen; alleen zij die het nodig hebben!
• Biedt ICT-vaardigheden aan vanuit de gedachte: “use to learn” en “learn to use”.
• Koppel je ICT-leerlijn aan je bestaande curriculum. Wel een leerlijn, maar niet apart op het rooster.
  

Tot zover het verslag van de discussie. Heeft u zelf nog aanvullende opmerkingen of ideeën? Plaats ze als reactie op deze blogpost. De links die genoemd zijn tijdens de discussie zij n terug te vinden op discussiedinsdag.yurls.net.

Volgende week weer een nieuwe discussie over een nieuw onderwerp!
Discussie Dinsdag: elke dinsdag tussen twaalf en twee. Discussieer mee over Onderwijs en ICT!