E-portfolio - meerwaarde of niet?

Het onderwerp vandaag op Discussie Dinsdag was “E-portfolio - meerwaarde of niet?” In dit artikel een uitgewerkte samenvatting.

Vandaag aandacht voor het E-portfolio. Kennisnet heeft er een aparte site over gemaakt. We citeren vanaf deze site: “Een e-portfolio is een middel om competenties te kunnen opslaan, beheren en tonen. In competentiegericht onderwijs staat de vaardigheid van het handelen voorop. De traditionele toetsvormen schieten tekort om deze vaardigheden te toetsen. Het gebruik van portfolio’s biedt de mogelijkheid om producten (werkstukken, video’s etc.), reflectie, feedback en vastgelegde sturing van leeractiviteiten op te slaan. Ter ondersteuning van competentiegericht leren en werken ontstaat steeds meer de behoefte aan een (digitaal) portfolio.”(Bron: Kennisnet – E-portfolio)

In bovenstaand citaat komt al duidelijk naar voren, dat het vraagt om een duidelijk kader en een duidelijke onderwijsvisie. Hoe ziet dat kader er uit? Waarin ligt de meerwaarde precies? Tijdens de discussie daarover kwamen verschillende aspecten naar voren.


Functie
Het eerste aspect is het doel, dat je wilt bereiken met een E-portfolio. Dit is mede afhankelijk van de leeftijd. In de praktijk lijkt in het Primair Onderwijs vooral de expositiemogelijkheid het doel te zijn. Leerlingen kunnen laten zien wat ze gemaakt en gedaan hebben. In het geval van creatieve werkstukken is het leuker, zeker voor jongere kinderen, om het werkstuk zelf te laten zien in plaats van een foto ervan. Aan de andere kant is het probleem van menig ouder: Waar bewaar je al die werkstukken in huis! In dit geval is op de korte termijn het gemaakte werkstuk zelf leuker, maar op de lange termijn een foto handiger en duurzamer. Daarnaast kan in het portfolio ook meer van het proces zichtbaar gemaakt worden. Wat ging goed en wat niet en hoe is daarmee omgegaan? Welke leerpunten zijn er uit voortgekomen?
Richting Voortgezet Onderwijs en MBO/HBO zal de nadruk meer liggen op het leveren van ‘bewijs’, dat bepaalde doelen zijn behaald of aan bepaalde competenties wordt voldaan. Ook hier zal het proces meer in beeld zijn. Daarbij kan zowel de medeleerling of –student als de docent feedback geven. Richting het arbeidsproces komt dan het bekwaamheidsdossier in beeld.

Doelgroep
Voortvloeiend uit het doel, dat je voor ogen hebt, zal ook de doelgroep worden bepaald. Wie mag het E-portfolio inzien? Uiteraard de leerling zelf en de leerkracht of docent. Ook medeleerlingen kunnen een belangrijke doelgroep zijn om elkaar feedback te geven. Daarnaast kunnen ook de ouders een doelgroep zijn. In MBO en HBO kan ook gedacht worden aan bijvoorbeeld stagebedrijven en een rol spelen in beroepsoriëntatie en loopbaanbegeleiding. Maar nogmaals: de doelgroep hangt af van het doel, dat je hebt met het portfolio.

Voordelen
Een E-portfolio biedt verschillende voordelen:

• mogelijkheid om ook video- en geluidsfragmenten toe te voegen of bijvoorbeeld presentatiebestanden
• overal toegankelijk
• mogelijkheden voor interactie en feedback
• doorgaande lijn zichtbaar maken en analyseren
• geeft inzicht in iemands kwaliteiten en competenties
• hulpmiddel om sturing te geven aan iemands studieloopbaan
• mogelijkheden tot meer adaptief onderwijs geven
• overzichtelijker dan papieren portfolio
• gevoelsmatig meer officieel karakter

Aandachtspunten
Tegelijk zijn er ook aandachtspunten wanneer je een E-portfolio wilt gaan gebruiken.

• Privacy – Wie heeft toegang tot je portfolio? Is dit per onderdeel aan te geven? Overzien de leerlingen de consequenties van publicatie? Is dat besproken, evenals een gedragscode?
• Inhoud – Wat zet je wel en niet in je portfolio? In hoeverre mag je dat zelf bepalen of wordt dat bepaald? Zijn er binnen de school afspraken over wat er in komt en ook hoe er feedback wordt gegeven en wordt beoordeeld volgens dezelfde normen? Welke rol speelt het leerlingvolgsysteem hierbij?
• Visie op onderwijs – Sluit het gebruik van het portfolio aan op de visie op onderwijs en vloeit het daar uit voort? Of is het iets dat op zichzelf staat?
• Toekomst – Is er een doorgaande lijn? Wordt er in het Voortgezet Onderwijs gevraagd naar de eventuele aanwezigheid van een portfolio? En in het MBO en HBO? Wordt er vervolgens ook echt iets mee gedaan? Of is het principe van ‘een leven lang leren’ slechts een illusie?
• Praktisch – Wordt er regelmatig een backup gemaakt?

Tot slot nog even over het principe van ‘een leven lang leren’: Willen we dat echt waar gaan maken in het onderwijs en het E-portfolio daar een plek in geven, dan vraagt dat om een brede visie en zullen we van onze eilandjes af moeten komen en de handen ineen slaan. Het onderwijs zal gezamenlijk moeten optrekken. In elke fase van zijn studieloopbaan kan de leerling dan weer worden voorbereid op de volgende. In het PO kan het bijvoorbeeld de ICT-vaardigheden en mediawijsheid leren om met een E-portfolio te kunnen werken, in het VO de reflectie- een feedbackvaardigheden, in het MBO en HBO de procesmatige analyse. Zullen scholen en onderwijsinstellingen ooit zo samen gaan werken als zij wel van hun leerlingen vragen? En zullen de verschillende E-portfoliosystemen ooit compatible worden met elkaar?

Tot zover het verslag van de discussie. We zijn ons ervan bewust, dat slechts een beperkt aantal aspecten aan bod zijn geweest en het dus slechts een globale kijk is op het E-portfolio. Voor wie zich verder wil verdiepen verwijzen we naar de links op onze Yurls-pagina.
Was je niet in de gelegenheid om mee te doen, maar heb je wel waardevolle aanvullingen, opmerkingen of interessante links? Plaats jouw reactie onder deze blogpost.

Op discussiedinsdag.yurls.net vind je van alle discussies de bijbehorende interessante aanvullende links, die genoemd werden tijdens de discussies. Heb je zelf een suggestie voor een interessant onderwerp? Mail naar discussiedinsdag@gmail.com om het door te geven.

Aan deze discussie deden de volgende Tweeps mee:
@rinusd, @Netwijs , @marlijnnijboer , @FransDroog , @michelboer , @Wiswijzer2 , @jvennink , @Gijs1982 , @sienjaal , @barthoekstra , @WouterSchimmel , @priscilladens , @marbionline , @mstrmatthijs , @mevrouwtjeT , @PascalMarcelis

Volgende week weer een nieuwe discussie over een nieuw onderwerp!
#netwijs Discussie Dinsdag: elke dinsdag tussen twaalf en twee op Twitter. Discussieer mee over Onderwijs en ICT!

Uniform toetsen vraagt om standaardisatie en afstemming

Het onderwerp vandaag op Discussie Dinsdag was “Hoe verspillen leerkrachten hun kostbare tijd?”. Dit naar aanleiding van een blogartikel van Marcel Kesselring. In dit artikel een uitgewerkte samenvatting van de discussie.

In de onderwijsparagraaf in het regeerakkoord val te lezen: “Er komen verplichte leerlingvolgsystemen met uniforme toetsen in het primair en voortgezet onderwijs.” De vraag, die Marcel Kesselring bezighoudt is of dit niet gaat zorgen voor veel extra werk voor leerkrachten. We hebben in onderwijsland verschillende leerlingvolgsystemen. De praktijk wijst uit, dat scholen bijvoorbeeld problemen hebben met de invoering en verwerking van bijvoorbeeld gegevens van CITO-gegevens. Onderlinge afstemming tussen betrokken partijen blijkt zeer moeizaam! Ook bij de uitwisseling van gegevens met BRON(Basisregister OnderwijsNummer) is gebleken, dat bij dergelijke projecten de nodige hobbels te nemen zijn en de communicatie tussen partijen soms ver te zoeken. De angst dat invoering van uniforme toetsen in technische zin de nodige problemen gaat geven en dus de leerkrachten met veel extra werk zal opzadelen is dus niet uit de lucht gegrepen. En dat terwijl de nieuwe regering juist wil, dat leerkrachten zich meer met de kwaliteit bezighouden. Daarvoor dienen dan wel de juiste voorwaarden geschapen te worden.

Standaardisatie
Concreet betekent dat, dat alle betrokken partijen met elkaar in overleg moeten om te komen tot afspraken over een bepaalde standaard, die het mogelijk maakt om gegevens uit te wisselen tussen verschillende programma’s. Dat moet er voor zorgen, dat bijvoorbeeld methodegebonden toetsen die digitaal zijn afgenomen moeiteloos kunnen worden geïmporteerd in het leerlingvolgsysteem, zonder dat een leerkracht allerlei ingewikkelde handelingen moet uitvoeren of handmatig gegevens moet overzetten. Pas wanneer een leerkracht op deze wijze toetsgegevens of leervorderingsgegevens kan bundelen en overzichten kan genereren waarbij gegevens uit verschillende bronnen toch kunnen worden gekoppeld, ontstaat er een goede uitgangspositie om daar ook effectief naar te handelen en de leerlingen op maat les te geven.

Praktijk
De praktijk is nu, dat op veel scholen allerlei administratiesystemen naast elkaar worden gebruikt: Het algemene leerlingvolgsysteem, de registratiesystemen van educatieve softwarepakketten en methodegebonden toetsen, een eigen rapportagesysteem, zelf in elkaar geknutselde Excel-overzichten en noem maar op. Het vereist het nodige overzicht en ervaring om daaruit goede conclusies te trekken over de vorderingen die leerlingen individueel maken. Landelijke afstemming zou daar een eind aan moeten maken om leerkrachten echt verder te helpen, zodat ze meer tijd overhouden voor het directe contact met de leerling. Tegelijkertijd mag er ook van de leerkrachten verwacht worden, dat zij vaardig zijn in het omgaan met het leerlingvolgsysteem. Ook dat helpt om sneller en effectiever die gegevens te verzamelen, die je nodig hebt om je onderwijsaanbod af te stemmen op de leerlingen. Ook hier geldt dus, dat Visie, Deskundigheid, Digitaal leermateriaal en de ICT-infrastructuur in balans dienen te zijn!

Meerwaarde van toetsen
Tegelijkertijd ontstond ook een discussie over de meerwaarde van toetsen. Zijn alle toetsen noodzakelijk, meten ze wat we willen weten en wordt alles gemeten? Beperken we ons tot de basale kennis of doen we meer? Variëren we in toetsvormen om rekening te houden met verschillende leerstijlen? We toetsen op technisch taalgebruik: onderwerp en lijdend voorwerp. Toetsen we ook op effectief communiceren? En daarbij: krijgen we niet teveel een situatie waarin we afgaan op de kille cijfers in plaats van het kind en zijn ontwikkeling als geheel in ogenschouw te nemen. Anders gezegd: Stellen de toetsen de diagnose of doet de vakman of –vrouw voor de klas dat? Is het voorbeeld, dat iemand uit het HBO gaf iets wat ons ook in PO en VO te wachten staat? Hij mocht een student geen cijfer geven volgens de reglementen, terwijl deze studenten de stof als geen ander had begrepen!

En wat is de concrete meerwaarde van uniforme toetsen op schoolniveau of heeft dat alleen landelijk gezien een meerwaarde? Wat heeft het kabinet bewogen dit op te nemen in het regeerakkoord? Wetenschappelijke gegevens hierover zijn moeilijk te vinden, althans via internet en in het Nederlands. (Tips zijn welkom onder dit blog!)

Hoe voorkomen we, zoals Fons van den Berg het aangaf, dat het onderwijs er straks uitziet als een trein op een spoor, die rijdt tot waar het spoor ophoudt? Waarbij de leerkracht de conducteur is en o wee als de conducteur merkt dat je op het verkeerde traject zit ...
Zijn de uniforme toetsen een goed instrument om te zorgen, dat leerlingen straks wel een goede aansluiting hebben op de maatschappij, ieder in zijn of haar eigenheid? Blijft er ruimte voor leerlingen om de wereld te ontdekken en hebben ze inbreng in hun leerproces? Om zelf vragen te stellen in plaats van vragen voorgeschoteld te krijgen? Ruimte om elkaar als leerlingen feedback te geven of zichzelf te beoordelen zoals dat in bijvoorbeeld educatieve games al gebeurt? Ruimte om te waarderen in plaats van te normeren? De tijd zal het ons leren.

Tijdverspilling
En als we het hebben over tijdverspilling: Als we dan meer met de kwaliteit van het onderwijs bezig moeten, wat zijn dan zaken die we af kunnen stoten in de vele dingen, die van een leerkracht gevraagd worden: alle voorbereidingen voor feesten, schoolreisje, notuleren, hokken opruimen, pc werkende houden, uitstapjes, schoolontbijt, moederdag, vaderdag, etc.

Tot zover het verslag van de discussie. Er valt nog veel meer over te zeggen! Heeft u zelf nog aanvullende opmerkingen of ideeën? Plaats ze als reactie op deze blogpost.

Op discussiedinsdag.yurls.net vindt u nog enkele interessante aanvullende links, die genoemd werden tijdens de discussie. Heeft u zelf een suggestie voor een interessant onderwerp? Mail naar discussiedinsdag@gmail.com om het door te geven.

Aan deze discussie deden de volgende Tweeps mee:
@rinusd, @Netwijs , @robertdevilee, @PascalMarcelis , @Rwiersma , @Helikon , @joenpj , @Marathonkeje , @JaapSoft , @Bica10 , @lexhupe , @vrijnatuurlijk , @mariekemove , @Denkbeeldhouwer

Volgende week houden weer een nieuwe discussie over een nieuw onderwerp!
#netwijs Discussie Dinsdag: elke dinsdag tussen twaalf en twee op Twitter. Discussieer mee over Onderwijs en ICT!