Hoe zet jij ICT in als hulpmiddel voor leerlingen met een beperking?

Het onderwerp vandaag op Discussie Dinsdag was “Hoe zet jij ICT in als hulpmiddel voor leerlingen met een beperking?”  In dit artikel een uitgewerkte samenvatting.

Passend Onderwijs houdt de gemoederen momenteel volop bezig! En terecht! Wanneer de plannen doorgaan heeft het heel wat consequenties voor alle betrokkenen. Nu al is duidelijk zichtbaar dat scholen te maken hebben met een toenemend aantal zorgleerlingen. Op allerlei manieren zijn scholen bezig om hier op in te spelen. Denk aan bijvoorbeeld de invoering van Handelingsgericht werken (HGW) of Opbrengstgericht Werken (OGW).

Interessante vraag is hoe je met name voor zorgleerlingen ICT inzet als hulpmiddel. Dit keer nog iets specifieker: Hoe zet je het in als hulpmiddel voor leerlingen met een beperking. Daarbij kun je aan tal van beperkingen denken: auditieve, visuele, motorische, communicatieve, etc. Hoe kun je leerlingen die hier mee te maken hebben (beter) ondersteunen door ICT in te zetten?

Opvallend was, dat er in eerste instantie geen reacties binnenkwamen op de vraag. Nu kan dat liggen aan het feit, dat men in een deel van het land vakantie heeft en/of carnaval viert. Toen we twee jaar geleden echter een soortgelijk onderwerp aan de orde stelden, hadden we dezelfde ervaring. Ook toen vrijwel geen reacties.

De vraag rijst dus: Houdt dit onderwerp scholen eigenlijk wel bezig? Surfend op het internet valt op, dat er ook maar bar weinig over geschreven wordt. En als je iets vindt, dan gaat het vaak over het Speciaal Onderwijs. Of het betreft informatie uit het buitenland.
Na enige tijd kwam er toch een reactie op de vraag. Echter met dezelfde constatering en met dezelfde ervaring: het onderwerp lijkt niet te leven.

We kregen het samen over kinderen met autisme. Deze kinderen hebben een andere manier van leren en van informatie verwerken en zijn veel meer visueel ingesteld. Computers hebben vaak op deze kinderen een enorme aantrekkingskracht en zijn geneigd om er thuis veel tijd aan te besteden. Hoewel veel games soms heel chaotisch lijken zijn ze toch vaak voorspelbaar en zit er een duidelijke structuur in. Wordt er met dat gegeven ook wat gedaan binnen het onderwijs?

Een voorbeeld: Een jongen met autisme heeft een grote fascinatie voor treinen en techniek. Via filmpjes op YouTube  en andere websites vindt hij enorme hoeveelheden informatie, die zijn kennis nog meer vergroten. Niemand die hem daarbij hoeft te helpen!

Voorbeeld van een andere jongen met autisme: Hij kan enorm goed tekenen en zoekt daarin naar nieuwe uitdagingen. Via YouTube en Wikipedia zoekt hij naar nieuwe technieken en achtergrondinformatie. De meest ingewikkelde Engelstalige informatie vertaalt hij via Google Translate naar het Nederlands en zo komt hij te weten wat hij weten wil. (Begrijpend lezen uit de methode blijkt daarentegen een enorme hobbel!)
Door de filmpjes stap voor stap af te spelen en elke stap die een ander doet na te doen, leert hij zichzelf deze nieuwe techniek aan. Met een tekentablet tekent hij het inmiddels ook via Paint.net. De werking daarvan heeft hij opnieuw via YouTube achterhaald.

Een laatste voorbeeld: Een meisje met autisme durft niet hardop voor in de klas een Duitse tekst voor te lezen, zoals haar klasgenoten wel doen. Ze bedacht zelf de oplossing om het thuis op haar kamer op te nemen via haar computer en als mp3 in te leveren bij de docent!

Deze voorbeelden laten zien, dat deze leerlingen prima in staat zijn om zelfstandig te werken, oplossingsgericht bezig te zijn, informatie te verwerken, enzovoort. Echter wel op hún manier en aansluitend bij hún interesses. De vraag is of wij ze in het onderwijs daarvoor de ruimte willen en kunnen geven. En of we van daar uit een koppeling kunnen maken met ándere leerdoelen en vakgebieden.

Nu ook de tablets steeds meer hun intrede doen, komen er steeds meer mogelijkheden om leerlingen met een beperking tegemoed te komen en te ondersteunen. Scholen zouden zich moeten verdiepen in de extra mogelijkheden die dit biedt en hier visie en beleid op moeten ontwikkelen.

Kijken we naar leerlingen met Dyslexie, dan zijn we daar al veel verder in. Scholen werken met protocollen,  schaffen een Daisy-speler of AlphaSmart aan of programma’s als Sprint of Kurzweil.
Iemand die later op de discussie inhaakte gaf aan, dat zij op school de methoden Naut/Meander/Brandaan gebruiken. Daarbij kan gebruik gemaakt worden van spraak bij de boeken en werkboeken. Ook is er een poging gedaan om CITO-toetsen in te spreken als MP3 om er voor te zorgen, dat er niet aldoor iemand samen met een dyslexie-leerling de toets door hoefde te lopen, maar ze zelfstandig aan de slag konden. Een tijdrovende klus!

Wel opvallend, dat bij bepaalde beperkingen er wél volop gebruik wordt gemaakt van ICT-hulpmiddelen. Wellicht omdat het meer afgebakend is en minder maatwerk? Of omdat het meer voor komt? Omdat er meer over bekend is? Wie het weet mag het zeggen!

Terug naar de vraag van vanmiddag: Hoe zet jij ICT in als hulpmiddel voor leerlingen met een beperking? Was je niet in de gelegenheid om mee te doen met de discussie, maar heb je wel een standpunt hier over? Reageer dan op dit blog of via de LinkedIn-groep De toekomst voor onderwijs en ICT.

Heb je zelf een suggestie voor een interessant discussie-onderwerp? Mail naar discussiedinsdag@gmail.com om het door te geven. Op discussiedinsdag.yurls.net vind je alle tijdens de discussie genoemde linkjes en ook die van alle voorgaande discussies.

Aan deze discussie deden de volgende Tweeps mee:
@rinusd, @Netwijs , @pietvsz , @LesideePO , @henkvangils

Volgende week weer een nieuwe discussie over een nieuw onderwerp!
#netwijs Discussie Dinsdag: elke dinsdag tussen 12.00 uur en 13.00 uur op Twitter. Discussieer mee over Onderwijs en ICT!

'ICT integratie is een must bij handelingsgericht werken’

Het onderwerp vandaag op Discussie Dinsdag was: ICT integratie is een must bij handelingsgericht werken. In eerste instantie was de vraag of handelingsgericht werken nu wel de juiste aanpak is voor scholen. Er werden een aantal bewijslasten aangedragen. Hier een voorbeeld.



Daarnaast was er een mooie discussie over het verschil tussen Handelingsgericht werken en het Opbrengst gericht werken. Verschillende deelnemers hebben geprobeerd hier een definitie van te maken.



Ook werd er een mooie criterialijst gedeeld waarin de huidige educatieve software getoetst kan worden aan de principes van HGW.

Conclusie was dat ICT inzet geen must is. ICT middelen moeten ingezet worden wanneer de situatie daarom vraagt. Het impliceert de gedachte dat ICT toch een doel is. Daarnaast gaat HGW er van uit dat de leerkracht een onmisbare rol speelt in de begeleiding van een kind. De huidige educatieve software pakketten als Maatwerk rekenen en Ambrasoft kunnen signaleren, plannen en uitvoeren, maar het begrijpen van een kind kan alleen de professionele leerkracht.

Tot zover het verslag van de discussie. Er valt nog veel meer over te zeggen! Heeft u zelf nog aanvullende opmerkingen of ideeën? Plaats ze als reactie op deze blogpost.
Op discussiedinsdag.yurls.net vindt u nog enkele interessante aanvullende links, die genoemd werden tijdens de discussie. Heeft u zelf een suggestie voor een interessant onderwerp? Mail naar discussiedinsdag@gmail.com om het door te geven.

Aan deze discussie deden de volgende Tweeps mee: @hereisaz , @PascalMarcelis , @henkheurter, @Mennovh, @AdemaErik, @jeroenloopt, @Bica10, @JoostWissink

Gastblog: Netwijs Opleiding: ‘Zorg en ICT’ op de Regenboog in Doornspijk

Eén van de belangrijke doelstellingen, 'Zorg en ICT dichter bij elkaar brengen!', is bij ons op De Regenboog, in een tijdsbestek van 6 maanden, helemaal bereikt!
Hoewel Jeanette (IB-er) en ondergetekende (ICT-coördinator) al 34 jaar op dezelfde school werken, was dit bij ons toch echt hard nodig!

Hoe is het mogelijk dat één cursusdag - Jeanette en ik bezochten de cursusdag in Groningen op 7 april 2010 - zoveel teweeg kan brengen. In mijn stuk, dat ik schreef als lid van de adviescommissie Netwijsopleidingen, heb ik deze efficiëntie én …. 'de zorg voor de oudere cursist' ook nadrukkelijk genoemd en ... geroemd!

Via onderstaande link kunt u de werkzaamheden die Jeanette en ik verrichtten, m.b.t. de cursus 'Zorg en ICT', stap voor stap volgen. Voor het gemak heb ik de cursus 'Zorg en ICT' als ‘module 7’ aan de Netwijsopleiding 'De ICT-coördinator in het primair onderwijs' gekoppeld.
(Ook de 6 modules van de genoemde opleiding blijven, in ieder geval tot mijn pensioen op onze schoolsite staan. U begrijpt misschien dat ik, als oudere student, best een beetje trots op ben op het behalen van mijn post-HBO certificaten).

We hebben alle opdrachten met plezier uitgevoerd. Het gevolg hiervan is een nieuwe manier van samenwerken tussen IB-er en ICT-er. Er zal vanaf nu op De Regenboog blijvend een nieuwe wind, voor wat betreft 'Zorg en ICT,' waaien!

Bekijk het proces: Regenboog-doornspijk

Groeten,

Jeanette Hensbergen (IB-er)
Rolf Plender (ICT-coödinator)

Zorg en ICT, een goede combinatie.

Veel geleerd, goed nagedacht, prettig samengewerkt, perfecte samenstelling, goed materiaal, enthousiaste cursisten en een prettige cursusleider. Kortom een leerzame en fijne dag!

Dat is de reactie van Yvonne Pleijers, ICT-coördinator op de Willibrordus school in Obbicht. Dinsdag 15 juni heb ik de Module Zorg en ICT verzorgd in het prachtige Limburg. Zorg en ICT is een complete studiedag voor IB’er en ICT’er, in eerste instantie geschreven als aanvulling op de Netwijs opleiding - De ICT-coördinator in het primair onderwijs, maar in de praktijk een groot succes voor alle ICT’ers en IB’ers.
Waarom het zo’n succes is? Volgens Zorgcoördinator en directeur Math Kentgens heeft alleen het samenbrengen en in gesprek laten gaan van ICT’er en IB’er al een enorme meerwaarde.
Dat blijkt in de praktijk ook. De deelnemers raakten bijna niet uitgepraat met elkaar. Waar ICT’ers over het algemeen bekend zijn met het ‘Vier in balans model’ van Kennisnet weten IB’ers als geen ander hoe het model van ‘Handelingsgericht werken’ binnen de school gehanteerd wordt. Door deze modellen met elkaar te bespreken en op elkaar te leggen vind al een mooi stuk integratie plaats van ICT in de Zorg. Als voorbeeld hierbij hebben IB’ers en ICT’ers samen gekeken naar de op school aanwezige educatieve software en deze getoetst aan de criteria voor handelingsgericht werken.
Voor degene die daar ook eens mee aan de slag zou willen hebben ik hier de criterialijst bijgevoegd.

Ook het belang van de communicatie tussen Leerkracht, IB’er en ICT’er kwam regelmatig ter sprake. Uiteindelijk moet de leerkracht het allemaal uitvoeren. Daarom is de coachende rol van de IB’er en ICT’er zo enorm belangrijk. Ook het planmatig werken bij het invoeren van vernieuwingen en het vooral borgen van reeds gemaakte afspraken kwam ter sprake. Luc Koning heeft hier een prachtig artikel over geschreven in het maartnummer van Praxis bulletin, genaamd: Verwatering van vernieuwing?

Het grootste gedeelte van de dag staat in het teken van het maken van een kwaliteitskaart Zorg en ICT. Deze wordt vervolgens gescoord door de deelnemers en daar wordt een actieplan voor geschreven. Als dit plan vervolgens SMART geformuleerd aan de directie wordt voorgelegd, is het gelijk in kleine stapjes uit te voeren, waarbij uiteraard de kleine stapjes heel belangrijk zijn: Think big, act small.

De module Zorg en ICT ziet er globaal als volgt uit:
In een bijeenkomst van één dag wordt duidelijk hoe ICT betekenisvol in te zetten is binnen de zorgstructuur op school. De dag start met de voorwaarden die gesteld worden om ICT binnen de zorg in te zetten. Daarbij wordt ingegaan op de drie oriëntaties op zorg zoals WSNS die onderscheidt. Ook de vereiste vaardigheden van leerkrachten passeren de revue. In het tweede gedeelte staat handelingsgericht werken centraal. Vanuit dat kader wordt dieper ingegaan op de criteria waaraan bijvoorbeeld educatieve software of websites moeten voldoen. Vervolgens wordt met een kwaliteitskaart gewerkt aan het bepalen en inzichtelijk maken van de doelstellingen en wordt een verbeterplan opgesteld. We sluiten af met het uitwisselen van deze actieplannen met het doel van elkaar te leren. Aan het eind van de dag heeft u dus meteen een concreet plan in handen waar u op school mee verder kunt.

ICT zou veel beter ingezet kunnen worden voor zorgleerlingen

Het onderwerp vandaag op Discussie Dinsdag was “ICT zou veel beter ingezet kunnen worden voor zorgleerlingen” In dit artikel een uitgewerkte samenvatting.

In het onderwijs zien we een toenemend aantal zorgleerlingen. Beleid van de overheid: kinderen (langer) in het regulier onderwijs laten blijven. Maar wat zijn de consequenties? Hoe geef je al die leerlingen passend onderwijs? Hoe biedt je zorg op maat?
De vraag waar het ons nu om gaat is: Hoe geven we ICT daarin een plek, ter verbetering van het onderwijs en ter ontlasting van de leerkracht?

In de discussie kwamen enkele belangrijke adviezen naar voren:

• Zorg voor een goede schoolbreedgedragen visie op onderwijs en op de rol die ict daarbij kan spelen.
• Zorg ervoor, dat de inzet van ict één van de vaste aandachtspunten is binnen je handelingsplan.
• Bij het opstellen van een handelingsplan: Vraag de ict-coördinator om advies en ideeën.
• Zorg voor structureel overleg tussen locatiedirecteur, intern begeleider en ict-coördinator over de inzet van ict in het onderwijs. In het algemeen, voor alle leerlingen, maar ook specifiek voor zorgleerlingen.
• Zorg voor een goede inventarisatie van aanwezige software binnen de school.
• Schaf software aan, waarmee leerlingen niet alleen oefenen, maar waarbij ook de resultaten vastgelegd worden, de instellingen aangepast kunnen worden om maatwerk te leveren en waarbij de leerling ook feedback of uitleg krijgt van het programma. (Denk aan bijv. Maatwerk, Muiswerk Spelling, Woordenhaai, Cijferhaai)
• Zet de juiste middelen in op het juiste moment. Voor de ene leerling is dat oefenen op de computer en voor de ander een blad maken met rijtjes sommen of oefenen met een tastkast. Gebruik je ict-middelen dus efficiënt.
• Ga op zoek naar webtoepassingen waar het zinvolle en het leuke gecombineerd worden. Laat een leerling eens een strip maken met Pixton. Stel als voorwaarde, dat de spelling in orde moet zijn! Oefenen in een betekenisvolle situatie.
  

Op internet zijn wel enkele websites beschikbaar met tips op het gebied van ict en leerlingenzorg. Enkele zijn te vinden op discussiedinsdag.yurls.net in het blokje “Links 16 februari 2010”. Opgemerkt werd, dat je eigenlijk een zoek online zoekwijzer zou moeten hebben. Door het beantwoorden van wat vragen met betrekking tot jouw zorgleerling kom je uit bij een globaal advies welke ict-middelen je zou kunnen inzetten.

Ook bij dit onderwerp geldt, dat ook op de Pabo’s en lerarenopleidingen studenten getraind moeten worden op het vinden en uitkiezen van de juiste middelen voor het bieden van (extra) hulp aan leerlingen. Dat kunnen ict-middelen zijn, maar soms juist ook niet. Het gaat om de vraag of je in staat bent om de juiste materialen in te zetten vanuit je visie. Ook voor de opleiding voor Intern Begeleiders is hierin uiteraard een rol weggelegd. In al deze opleidingen geldt, dat je daar moet leren hier oog voor te hebben. En natuurlijk veranderen de mogelijkheden en de techniek razendsnel. Dat is op een opleiding niet bij te benen, maar ze kunnen wel aandacht besteden aan het ontwikkelen van visie en vaardigheden op dit gebied.

Volgende week houden we geen discussie i.v.m. de vakantie. Over twee weken weer een nieuwe discussie over een nieuw onderwerp!
Discussie Dinsdag: (bijna) elke dinsdag tussen twaalf en twee. Discussieer mee over Onderwijs en ICT!

Netwijs studiedag

Op 11-11-2009 organiseerde Netwijs een studiedag voor de ICT coördinatoren van het bestuur SKSWW in Grand Kasteel Woerden met vier workshops. De workshops stonden in het teken van: Zorg en ICT, Begaafden en ICT, mediawijsheid en Meer met het digitale schoolbord. Samen met de ICT werkgroep is een keuze gemaakt voor deze vier onderwerpen uit het volledige Netwijs workshop aanbod.

Meer met het digitale schoolbord:
Tijdens deze workshop stond centraal hoe je leerlingen interactief met het digibord kunt laten werken. Aanvullende materialen zoals een microscoop, visualisers en mobi's waren tijdens deze workshop aanwezig om eens uit te proberen.

Zorg en ICT:
ICT kan een grote meerwaarde hebben voor de zorg mits ICT goed ingezet wordt. Wat is ervoor nodig om zorg op maat te kunnen bieden? Door de intern begeleider en ICT coördinator te laten samenwerken, wordt er een plan opgesteld om ervoor te zorgen dat de juiste zorg bij de juiste leerling terecht komt. Opbrengsten van de workshop: een kwaliteitskaart "Zorg en ICT" en concrete acties die je kunt uitvoeren om ervoor te zorgen dat ICT aansluit bij de onderwijsbehoefte van de leerlingen.

Mediawijsheid:
Hoe veilig is het gebruik van internet en multimedia tijdens de les eigenlijk? Wat kun je als school doen om leerlingen verstandig met internet te laten omgaan? Tijdens de workshop zijn concrete handvatten gegeven om dit binnen de school vorm te geven.

Begaafden en ICT:
Theorie over begaafden, praktijkvoorbeelden en praktische handvatten stonden centraal tijdens deze workshop. Hoe kan ICT ingezet worden voor begaafde leerlingen?

Softwarepakketten, digitale leeromgevingen, maar ook internet als communicatiemiddel richting ouders zijn aan bod gekomen.

Hoe houd je de persoonlijke ontwikkeling van begaafde leerlingen in de gaten? Hoe kan ICT bijdragen bij projectmatig werken en systematisch evalueren?

Bekijk een impressie van de studiedag op onderstaand filmpje, gefilmd met een ipod nano.

Wegwijzer ICT en Zorg

De website Let op! van onze Zuiderburen heeft een heel praktisch hulpmiddel ontwikkeld om de juiste zorg bij de juiste leerling te krijgen.

Neem bijvoorbeeld deze casus:

Jan is 11 jaar. Ondanks jaren extra begeleiding lukt het hem niet om foutloos te schrijven. Dictee is een ramp. Vele avonden oefenen om dan toch nog een onvoldoende te halen. Zijn werkjes zijn vaak onleesbaar door de fouten. Jan schaamt zich daarover. Hij verliest daardoor ook punten op toetsen. Sinds Jan op de computer werkt met spellingcontrole, is zijn spelling fel verbeterd. Jan gebruikt sinds kort ook voorleessoftware. Door zijn zinnen te laten voorlezen, hoort Jan ook nog een aantal fouten. Met de functie homofonen kiest hij snel de juiste schrijfwijze van woorden die gelijk klinken. Zoals 'hard’ of ‘hart’.

Waarna extra begeleidingstips volgen voor de begeleider:

Bij het werken
Leer de leerling stap voor stap de nodige vaardigheden aan
Leer aan om te laten voorlezen:
• tijdens het typen (en elk woord controleren)
• na elke zin (en de zin controleren).
- Opgelet! Leerlingen met dyslexie horen vaak amper het verschil tussen klanken die op elkaar lijken. Leer hen daarom om zeer aandachtig te luisteren.
- Leer de leerling vervolgens handig te werken met spellingcontrole. Gebruik daarvoor de werkfiches die je vindt in hoofdstuk 7.
- Leer ten slotte werken met de functie homofonen. Het handigst is die in te schakelen op het einde van een tekst. Om dan alle homofonen na te kijken.
- Deze stappen vragen veel inspanning en aandacht. Ze moeten vaak herhaald worden. Leg daarbij goed uit waarom. Toon het nut aan met voorbeelden. Meestal is spelling slechts een deeltje van een schrijfopdracht.
- Leer de leerling dus eerst naar de hele tekst luisteren. Hij moet dan letten op structuur, zinsbouw en woordenschat. Laat daarna pas de spelling controleren.

Op school
Leer oudere leerlingen in te schatten wanneer ze een foutloze tekst moeten afleveren. Maak hen duidelijk dat spelfouten (onterecht) worden gezien als teken van geringe intelligentie of gebrek aan inspanning. Schakel de zorg -, leerlingbegeleider of een gemotiveerde ouder in. Die kan stap voor stap de nodige vaardigheden aanleren. Betrek de ouders en werk samen. De leerling moet ook thuis op dezelfde manier (leren) werken. Maak goede en duidelijke afspraken binnen het schoolteam. Informeer alle leraren. Als de leerling deze hulpmiddelen nodig heeft om zijn probleem te compenseren, sta dan ook het gebruik toe tijdens toetsen en examens.

Er zijn ook zeer goede checklists te vinden. Bijvoorbeeld: Met mijn computer naar de klas

Natuurlijk zul je als intern begeleider en ict coördinator nog wel het één en ander moeten ombouwen aan deze checklists en handvatten, maar de materialen zijn goede richtinggevers (Wegwijzers) in hoe je als school de Zorg en ICT op elkaar kan afstemmen, zodat voor iedereen duidelijk is wie wat doet en wie waar verantwoordelijk voor is. Uiteindelijk heeft de leerling daar alleen maar voordeel van.