Beter lesgeven deel 4

Momenteel ben ik het boek: Teach Like a Champion (door: Doug Lemov) aan het lezen. Het gaat in dit boek om 49 technieken om beter les te geven.

Toen ik de eerste hoofdstukken had gelezen, bedacht ik me allerlei ICT toepassingen die perfect aansluiten bij deze technieken. Inmiddels zijn er al drie blogjes geschreven:

Beter lesgeven deel 1 techniek 1 t/m 5, Beter lesgeven deel 2 techniek 6 t/m 10, Beter lesgeven deel 3 techniek 11 t/m 15

Hieronder de technieken 16 t/m 20, in vrije vertaling, met eigen voorbeelden en aanvullingen. Vul zelf ook gerust aan onderaan deze blogpost.

NB Er is ook een Nederlandse vertaling van Teach like a Champion, hierbij hoort een DVD met voorbeelden van de technieken. Meer informatie vindt u op: www.cedgroep.nl

Techniek 16: Onderdelen van het grote geheel

Instructies zijn vaak onder te verdelen in kleinere stappen. In het onderwijs wordt er vaak gewerkt vanuit het Directe Instructie model, waarbij eerst wordt terug gekeken naar de vorige les, waarna een introductie van het nieuwe onderwerp volgt, gevolgd door 'de nieuwe uitleg'  hierop volgt de fase van begeleide inoefening, waarna leerlingen zelfstandig verwerken. Dit wordt afgesloten met controle vragen (toetsing), waarna een evaluatie en vooruitblik volgt.

Tijdens de voorbereiding van een les is het goed om alvast te bedenken 'waar leerlingen vast zouden kunnen lopen'. Deze bouwstenen zijn een bruikbaar middel om naar terug te grijpen als een leerling vast dreigt te lopen bij het beantwoorden van een vraag.

Het is de kunst om deze instructie snel erbij te kunnen pakken (of op te kunnen schrijven) en deze zo goed mogelijk aan te laten sluiten bij het niveau van de leerling, zodat het net dat stapje verder geholpen wordt om zelf tot het juiste antwoord te komen.

Je wilt leerlingen op weg helpen naar het juiste antwoord, zonder voor te zeggen. Technieken die je kunt gebruiken:

- gebruik een voorbeeld dat lijkt op … 

- plaats in een andere context of geef juist meer context (vooral bij betekenis van woorden handig)

- de regel die de leerlingen hebben geleerd erbij halen (voor spelling handig)

- geef de missende voorinformatie 

- hardop herhalen van het gegeven antwoord aan de leerling. Veelal herstellen ze zichzelf.

- samen foute antwoorden elimineren om tot het juiste antwoord te komen

Opslaan en terugvinden

Een leerling loopt bijvoorbeeld vast bij het uitspreken van een woord, hierbij wordt vaak een regel vanuit de spellingsmethode gebruikt, zoals de 'fopletter r bij -eer -oor - eur'. Veel methoden gebruiken hier hun eigen regels bij. Zorg dat je deze regels bij de hand hebt op je digibord, zodat je ze snel en makkelijk erbij kunt pakken.

Ook bij rekenen kun je de verschillende 'deelstappen' zodanig opslaan, zodat je ze er gemakkelijk bij kunt pakken. Hierbij zorg je voor een goede structuur, zodat je ze gemakkelijk kunt terugvinden. 

Bij spelling maak je een onderverdeling zoals dat ook bij Cito wordt gehanteerd. Je kunt dan deze losse onderdelen gemakkelijk toevoegen aan je totale les.

In veel online toepassingen zoals Gynzy en Prowise zijn deze 'losse onderdelen'  ook op te slaan als favoriet, zodat je ze snel bij de hand hebt.

Techniek 17: Zet ze aan het denken

De leerlingen zoveel mogelijk laten meedenken en mee laten doen! Door de juiste vragen te stellen bijvoorbeeld. Wat moet ik als eerste doen om te weten te komen hoeveel liter water er in het zwembad kan? En wat daarna? Als het zwembad steeds dieper wordt, waar moet ik dan op letten bij mijn berekeningen? Een les waarbij leerlingen en leerkracht zoveel mogelijk samen op reis gaan om kennis en vaardigheden toe te passen en om samen tot de oplossing te komen is een goede les.

Technieken die je kunt gebruiken om meer interactie te krijgen en om het denkwerk te verdelen:

1. Vragen verdelen in kleinere deelvragen en verdelen of meerdere leerlingen. Om de inhoud te berekenen heb ik drie maten nodig. Noem één van de drie maten , noem er nog één , dan blijft er nog één maat over en dat is: . 
2. Voor de helft … Laat de leerlingen je verhaal of zinnen afmaken (aanvullen). Dus als ik de persoonsvorm in een zin wil vinden, dan … 
3. Wat komt erna? Vraag niet alleen om het product, maar stel ook vragen over het proces. Wat moet ik als eerste doen?
4. Ik weet het niet? Doe alsof jij zelf het antwoord niet weet. Laat de leerling de leraar spelen
5. Voorbeelden vragen. Leraren vragen vaak om een voorbeeld te noemen. Probeer daarna ook andere voorbeelden te laten geven dan de standaard vragen. Bijvoorbeeld waarin een woord heel anders gebruikt wordt.
6. Herformuleren en toevoegen. Hardop denken en een antwoord nog completer laten maken met aanvullingen, zodat er nog een duidelijkere definitie ontstaat.
7. Waarom en hoe? Vraag steeds hoe leerlingen aan een antwoord gekomen zijn, zodat de denkprocessen goed in gang worden gezet.
8. Ondersteunend bewijsmateriaal, laat leerlingen argumenten en bewijzen aanvoeren waarom iets waar is of niet.
9. Batch verwerking. Soms is het goed om als leerkracht een afzijdigere rol in te nemen en leerlingen direct op elkaar te laten reageren, alvorens je de vraag weer naar jezelf terug trekt. In de hogere groepen werkt dit erg goed en zal er meer discussie plaatsvinden.
10. Discussie en interactie met een duidelijk doel. Als leerlingen veel aan het woord zijn of als leerlingen direct 'aan een taak'  gezet worden en er veel interactie onderling is, wil dat nog niet zeggen dat dit productief is. Als je leerlingen een boek geeft wat je straks gaat behandelen en vraagt om te bekijken en te bespreken waar het boek over gaat, zonder dat leerlingen weten hoe je dat het beste kunt doen (letten op hoofdstukken, de achterkant lezen, etc.) zal er veel tijd verloren gaan. Dan is het beter om eerst de strategie uit te leggen en hen daarna aan het werk te zetten.

Mindmapping en brainstorm tools

Om leerlingen vooraf, tijdens of na een les mee te laten denken kun je gebruik maken van diverse mindmap en brainstorm tools. In een eerder blog hebben we een aantal mindmap programma's op een rij gezet. Een krachtig instrument om te brainstormen is ook www.padlet.com (voorheen www.wallwisher.com) en uiteraard kunnen leerlingen ook verder reageren op een platform als Edmodo of Facebook.

Techniek 18: Controleer of iedereen het snapt

Als leerkracht wil je steeds weten of de leerlingen je nog kunnen bijhouden. Uiteraard zijn er diverse manieren om vragen te stellen aan een groep leerlingen door gebruik te maken van stemkastjes. Ook zijn er inmiddels op internet websites te vinden waarmee je kunt controleren of de leerlingen het nog kunnen bijhouden. Stuur dus bij op basis van verzamelde data.

Meten is weten

Wil je leerlingen snel een antwoord laten geven op een vraag? Gebruik http://mentimeter.com/ om ze te laten stemmen en ze allemaal actief te betrekken.

Wil je uitgebreidere vragen of quizen uitzetten om tussendoor te bepalen of tussendoelen zijn bereikt? Dan kun je gebruik maken van http://www.socrative.com/ of gebruik Google formulieren. 

Techniek 19: Herhalen, herhalen, herhalen

De tafels leer je niet door ze één keer door te lezen, maar door vaak te herhalen en ze op verschillende manieren aangeboden te krijgen. Hetzelfde geldt voor woordjes leren of het oplossen van bepaalde wiskundige problemen.

• Zorg dat leerlingen gaan oefenen zodra ze 'het alleen kunnen' 
• Zorg voor een gevarieerd aanbod om de herhalingen niet saai te maken
• Zorg voor differentiatie, sommige leerlingen leren sneller dan anderen en moeten ook uitgedaagd blijven.

Educatieve software en websites

Een goed voorbeeld om woordjes te leren is de website en de app WRTS (http://netwijs.blogspot.nl/2011/04/engelse-woorden-leren-met-wrts.html) 

Zorg voor voldoende variatie bij het aanleren van bijvoorbeeld de tafels van  vermenigvuldiging. In onze orthotheek hadden we de tafels van vermenigvuldiging op audio cd, voor leerlingen die het beste leren door muzikale ondersteuning. We metselden tafels in Ambrasoft, maar er kon ook geoefend worden met Hoofdwerk op USB stick thuis. Tegenwoordig is er ook de Rekentuin: http://netwijs.blogspot.nl/2010/11/rekenen-met-de-rekentuin.html

Techniek 20: Eindvraag

Eindig je les met een finale vraag. Hoeveel procent van de leerlingen had deze vraag goed? Welke fout hebben de leerlingen die de vraag niet goed hebben beantwoord gemaakt?

Op deze manier heb je een mooie afsluiting van je les en ook direct weer een opening voor de volgende les. Je kunt terug grijpen op deze finale vraag bij het begin van de volgende les.

Deze finale vraag moet dan wel de kern bevatten van wat je hebt behandeld. Door dit digitaal te doen heb je vrijwel direct de uitslag. Zie ook techniek 18.

Heb je ook nog toevoegingen of suggesties? Plaats ze hieronder als reactie!

Beter lesgeven deel 2

Momenteel ben ik het boek: Teach Like a Champion (door: Doug Lemov) aan het lezen. Het gaat in dit boek om 49 technieken om beter les te geven.

Toen ik de eerste hoofdstukken had gelezen, bedacht ik me allerlei ICT toepassingen die perfect aansluiten bij deze technieken. Klik hier voor deel één van mijn blogpost en de eerste 5 technieken.

Hieronder de volgende 5 technieken,  in vrije vertaling, met eigen voorbeelden en aanvullingen. Vul zelf ook gerust aan onderaan deze blogpost.

Techniek 6: Begin bij het eind, denk in doelen

Wat moeten mijn leerlingen weten, begrijpen, kennen en kunnen aan het eind van de les in plaats van: wat gaan de leerlingen morgen doen of maken … ? 

Begin de les met het doel. Op deze manier kun je aan het eind van de les controleren of je het doel hebt bereikt. 

Dupliceer het doel van de les aan het begin en eind

In je Powerpoint of digibordles kun je puntsgewijs de doelen benoemen, de tussenliggende dia's zijn de inhoud van de les, de filmpjes, de oefeningen, de mindmap, etc. aan het eind komt het doel van de les nogmaals terug en controleer je gezamenlijk of de doelen zijn bereikt.

Een mindmap of woordspin om de voorkennis te activeren en aan te vullen aan het eind met de nieuw geleerde kennis is ook een ideaal middel om vast te leggen wat de opbrengst van de les is geweest. Dit kan in de eigen bordsoftware of met http://www.mindmeister.com of https://bubbl.us/ 

Techniek 7: Het doel moet voldoen aan 4 M's

Managebaar (nieuw woord :)) Ook wel behapbaar. Je doel moet te realiseren zijn in één les. Bedenk voor jezelf 'het grote overkoepelende doel'  en maak daar kleine haalbare doelen van, zodat aan het eind van de lessenserie het doel is bereikt.

Meetbaar

Het doel voor de les moet meetbaar zijn, kortom bedenk een (controle) vraag of opdracht voor aan het eind van de les waarin het doel tot uiting komt. Sommige doelen zijn niet meetbaar. Als je als doel hebt dat de leerlingen het werk van een kunstenaar leren waarderen is dit niet echt goed te meten. Een beter doel in dit geval is dat leerlingen het werk van een kunstenaar kunnen omschrijven en er een gedetailleerd verslag van kunnen maken inclusief de achterliggende gedachte van de kunstenaar met het werk.

Meest belangrijke doel en Meest belangrijke doel eerst

Bedenk in je les wat het meest belangrijke doel is en begin ermee, zie ook techniek 6

Gebruik tools in je digibord software

In sommige software pakketten zitten prachtige sjablonen om oefeningen mee te maken. Sorteer oefeningen bijvoorbeeld in de Lesson Activity Toolkit van Smart, maar ook in Activ Inspire zitten dergelijke tools. Zorg ervoor dat het doel van je les in een oefening tot uiting komt.

Techniek 8: Post IT

Het doel van je les (of de doelen van je lessen) op een goed zichtbare plek in je klas, het liefst altijd op dezelfde plek, maakt het voor iedereen duidelijk wat er die dag centraal staat.

Gebruik de schoolwebsite of het klassenblog

Een schoolwebsite of klassenblog is een fantastisch middel om te publiceren en te communiceren. Op deze manier maak je ook de ouders deelgenoot van de doelen die centraal staan in de les. Bovendien leg je direct een logboek aan van alle doelen die er die week centraal hebben gestaan. De website van school wordt dan ook direct het vertrekpunt om de dagplanning door te nemen. Laat een aantal leerlingen hun ervaringen van die dag bloggen en laat hen de doelen toepassen. Een weblog of klassenwebsite is zo gemaakt met bijvoorbeeld: http://www.weebly.com/ 

Techniek 9: De kortste route

Als de doelen duidelijk zijn, zorg er dan voor dat je een didactische werkvorm kiest die het beste past om je doel te bereiken. Dit kan soms een groepswerk zijn, een discussie, een rollenspel, etc.

Kortom kies het beste (didactische) middel om je doel te bereiken. Soms is dit met behulp van ICT, maar soms ook niet, het gaat om de juiste mix om het doel te bereiken.

TPACK

Een goede oefening om samen met je schoolteam te doen (of om eerst jezelf eens in te verdiepen) is het TPACK spel. http://www.tpack.nl/zelf-aan-de-slag.html Door middel van verschillende kaartjes kan gezamenlijk nagedacht worden over de mogelijkheden van verschillende technologieën ter ondersteuning van inhoud en (vak)didactiek. 

Techniek 10: Plan voor twee

Een lesontwerp is vaak opgebouwd uit een inleiding, kern en afsluiting. Je omschrijft wat je als leerkracht gaat doen, welke inhoud je gaat aanbieden, kortom stap voor stap schrijf je op hoe de les gegeven gaat worden. Minstens zo belangrijk is te bedenken wat de leerlingen doen terwijl jij een uitleg geeft, een verhaal verteld, een tekening op het bord maakt. Luisteren ze alleen? Maken ze aantekeningen? Moeten ze in één zin proberen de kern op te schrijven? Schrijven ze tussendoor vragen op? Kortom omschrijf wat je als leerkracht gaat doen tijdens de les, maar bedenk ook wat de leerlingen doen en breng daar afwisseling in en kies de juiste didactische werkvormen (zie ook techniek 9)

Twitter, Mentimeter of Socrative?

Door het spelen van het TPACK spel kom je vanzelf meer technische oplossingen tegen die je didactisch kunt gaan inzetten. Een samenvatting schrijven kan perfect met Twitter (dit hoeft niet per se op de telefoon, maar kan natuurlijk wel als je er goede afspraken over maakt) Laat de leerlingen in 140 tekens een samenvatting maken van je uitleg, verhaal of instructie. Of gebruik een twitterwall op de achtergrond waar de leerlingen hun vragen over de les kunnen laten verschijnen. Bijvoorbeeld met: http://www.twitterwall.me

Wil je de leerlingen allemaal een antwoord laten geven op een vraag? Gebruik http://mentimeter.com/ om ze te laten stemmen en ze allemaal actief te betrekken.

Wil je uitgebreidere vragen of quizen uitzetten om tussendoor te bepalen of tussendoelen zijn bereikt? Dan kun je gebruik maken van http://www.socrative.com/

Wie schrijft de volgende 5 technieken? #cocreatie

n.b. Er is ook een Nederlandse vertaling van Teach like a Champion, hierbij hoort een DVD met voorbeelden van de technieken. Meer informatie vindt u op: www.cedgroep.nl.

Beter lesgeven...

Momenteel ben ik het boek: Teach Like a Champion a Champion (door: Doug Lemov) aan het lezen. Het gaat in dit boek om 49 technieken om beter les te geven.

Toen ik de eerste hoofdstukken had gelezen, bedacht ik me allerlei ICT toepassingen die perfect aansluiten bij deze technieken.

Hieronder de eerste 5 technieken,  in vrije vertaling, met eigen voorbeelden en aanvullingen. Vul gerust aan.

Techniek 1: Iedereen doet mee! 

Als een leerling een antwoord geeft als: "Ik weet het niet", zou je de neiging kunnen hebben om naar een andere leerling door te gaan die het juiste antwoord wel weet te geven om vervolgens niet terug te keren naar de leerling die het antwoord: "Ik weet het niet"  gaf. Op deze manier is de eerste leerling afgehaakt. Belangrijk is deze leerling opnieuw te activeren en het antwoord te laten herhalen in zijn volledige context, zodat iedereen meedoet.

Stemkastjes

Door het gebruik van stemkastjes moet iedereen meedoen en kun je als leerkracht direct zien welke leerlingen nog geen antwoord hebben gegeven. 

Techniek 2: goed is goed en fout is fout en niet 'bijna goed' …

Als een leerling het antwoord op een vraag formuleert en het is nog niet helemaal juist, ben je geneigd om als positief ingestelde leerkracht te zeggen: "Bijna goed" of je vult het juiste antwoord zelf aan. Beter is om door te vragen totdat de leerling het juiste antwoord zelf geeft.

Digibordsoftware

Door gebruik te maken van vragen en antwoorden op het digibord met de juiste antwoorden exact geformuleerd, maar die zijn afgedekt kun je voorkomen dat de bijna goed situatie ontstaat. Ga je nog een stap verder en gebruik je bijvoorbeeld speciale tools van digibordsoftware die alleen maar het juiste antwoord accepteren is deze techniek snel toe te passen zoals bijvoorbeeld de Activity Toolkit van Smart.

Techniek 3: Oprekken en toepassen

Als een leerling het juiste antwoord geeft, laat de leerling dan uitleggen hoe de leerling tot het juiste antwoord is gekomen. Vraag door, zodat 'het goede antwoord'  ook in andere situaties toegepast kan worden.

ICT voorbeeld met digibord

Leerkracht: Kun je een zin maken met het woord: boei?

Leerling: Daar ligt een boei

Leerkracht: Kun je nog een woord toevoegen, zodat we nog beter weten wat een boei is en waar we die tegen kunnen komen?

Leerling: Daar ligt een boei in het water.

Leerkracht: Dat zegt inderdaad al meer over een boei, kun je nog iets meer over de boei vertellen in de zin en nog wat bijvoegelijke naamwoorden toevoegen die iets meer zeggen over de boei?

Leerling: Daar ligt een oranje wit gestreepte boei in het water.

Leerkracht: Goed gedaan! Nu weten we wat een boei is, kun je die nog opzoeken op internet en invoegen bij je zin?

Leerling: Gaat naar het digibord en zoekt op Google naar het woord: boei 

Techniek 4: Opmaak, stijl en interpunctie doen ertoe!

Natuurlijk verbeter je als leerkracht verkeerde werkwoord vervoegingen, probeer je leerlingen dialect af te leren, zodat leerlingen goed Nederlands leren gebruiken.

Als een leerling een antwoord geeft met daarin grammaticaal onjuist taalgebruik, dan geef je eerst aan dat er 'iets aan de hand is met deze zin'.

Voorbeeld: Hij loopte langs de bakker. Herhaal de zin: Hij loopte langs de bakker?

Als de leerling niet direct doorheeft dat er iets mis is met deze werkwoord vervoeging begin je de zin met de verbetering en laat je de leerling de zin in zijn geheel juist afmaken:

Hij liep …

Digibord: Spelling controle of handschriftherkenning

Als leerlingen het antwoord op het digibord schrijven of typen, komt er vanzelf een rode streep te staan onder woorden die niet goed zijn getypt. Woorden die niet goed zijn geschreven worden ook niet juist omgezet van handschrift naar tekst.

Techniek 5: Pimp je les, niets is saai!

Alle lessen zijn interessant! Leerlingen merken aan de leerkracht als je ergens niet achter staat. Door uitspraken te doen als: "Deze begrijpend lees les is eigenlijk saai, maar we moeten deze les nu eenmaal doen.",  krijg je een zelf vervullende profetie en wordt de les ondanks alles wat je erna nog gaat vertellen ervaren als saai.

Als leerboeken eigenlijk aan vervanging toe zijn, maar er nog geen budget voor is, kun je als leerkracht ervaren dat je niet volledig staat achter deze materialen en dus alles uit de kast moet halen om de les interessanter en aantrekkelijker te maken voor de leerlingen.

Pimp je les! Maak de les leuk en interactief met je digibord!

Maak gebruik van digitale bronnen of lessen in je digibordsoftware voor juist die vakgebieden waarbij het doel van de les niet voldoende meer uit de verf komt door gebruik te maken van 'de verouderde methode'. Zoek de doelen van de les op en maak je eigen les of ga op zoek naar een les van een collega dit dit onderwerp al heeft uitgewerkt in een Powerpoint of digbordsoftware.

Misschien post ik of één van mijn collega's de volgende 5, of ... als er nog meer bloglezers zijn, wie wil de volgende 5 voor zijn rekening nemen?