Gastblog Henk Hesper over digibordgebruik

Henk Hesper, leraar op RK de Regenboog in Rotterdam, volgt momenteel het scholingstraject Digiwijs met Netwijs.

In dit traject ervaren leraren, dat zij tijd kunnen besparen door gebruik te maken van ICT, leren zij de basisvaardigheden van educatieve softwarepakketten en het digibord kennen die zij gebruiken. Ook leren ze hoe educatieve meerwaarde gecreëerd kan worden door gebruik te maken van ICT-toepassingen.  

In hoeverre is het lesgeven veranderd door het werken met het digibord? 

Ik zou niet meer terug willen naar de tijd van het krijtjesbord. Ik had in de beginfase na de aanschaf van het digibord de neiging om alles tegelijk te willen te willen aanpakken. Ik wilde het digibord zoveel en zolang mogelijk inzetten. Daar ben ik van terug gekomen. Deels omdat het met betrekking tot de voorbereiding van de lessen niet haalbaar is qua tijd en energie en deels omdat het voor de leerlingen niet prettig is om langdurig naar het digibord te kijken. Het vraagt van mij als leerkracht een zorgvuldige en weloverwogen keuze met betrekking tot het inzetten en het gebruik van het digibord. Een uitgebalanceerd (indeling met en zonder gebruik van het digibord) dagprogramma is voor mij en mijn leerlingen cruciaal gebleken. 

Tevens vind ik scholing van het grootste belang. Het is hierbij belangrijk dat de scholing aansluit bij de al aanwezige opvattingen van een leraar. We moeten niet proberen de opvattingen over lesgeven te laten veranderen door het gebruik van het digibord, maar laat zien hoe goed het digibord deze kan ondersteunen. Daarnaast heeft scholing alleen zin als je als leraar openstaat voor ict en bereid bent te onderzoeken hoe het digibord zo goed mogelijk past bij je eigen opvattingen over lesgeven. Behalve scholing vind ik het ook belangrijk om concrete voorbeelden en uitleg te krijgen over waarom het digibord in de ene situatie goed gebruikt kan worden en in de andere situatie juist niet.  

Het effect dat het werken met een digibord heeft op de leerlingen  

De veranderingen in het lesgeven en de leeromgeving, veroorzaakt door het digibord, zorgen voor een grote motivatie bij leerlingen. De lesstof kan immers met behulp van het digibord veelzijdig en gevarieerd aangeboden worden. Tevens wordt de lesstof op een digibord sterk visueel weergegeven en kinderen zijn over het algemeen genomen sterk visueel ingesteld. 

Ik wil echter ook een kanttekening plaatsen bij het gebruik van het digitale schoolbord. Ik hoor van sommige leerlingen nog wel eens de volgende opmerkingen:”Meester ik kan niet goed op het bord kijken” of “Er valt te veel licht op het bord”. Het niet goed zien heeft vaak te maken met het gebruikte lettertype van teksten. De laatste tijd gebruik ik vaak grote letters (punt 18) en ik verander de achtergronden nogal eens van kleur. Met zwarte letters op een witte achtergrond hebben enkele leerlingen meer moeite dan zwarte letters op een andere achtergrond kleur. Ik ben hiermee aan het experimenteren. Ook merk ik verschil wanneer kunstlicht wel of niet in de klas aan is. Tevens vind ik het belangrijk dat de leerlingen niet lang achtereen op het bord dienen te kijken. Ik wissel dus sterk af, zoals ik al eerder aangaf. Ik hoop dat hier nog eens nader onderzoek naar wordt gedaan en dat er wellicht nodig is om een protocol op te stellen. 

Huidige inzet van mijn digibord  

• Ik gebruik beeldmateriaal bij lessen geschiedenis, aardrijkskunde en natuur. Teleblik en Beeldbank zijn voor mij en mijn groep 8 het meest geschikt. 
• Ik maak gebruik van beeldmateriaal en softwaremateriaal gerelateerd aan door mij gebruikte methoden, zoals voor aardrijkskunde (De blauwe planeet), verkeer (Klaar over) en Engels (Real English – Let’s do it) 
• Ik maak gebruik van Power Point presentaties, die ik veelal zelf heb gemaakt. Deze presentaties worden ook door mijn parallelcollega gebruikt. Hierbij gaat het om afbeeldingen met teksten voor de taal-, lees- en spellingmethode Taalleesland. 
• Voor overhoringen (natuur, staatsinrichting, geschiedenis) maak ik gebruik van opgeslagen documenten binnen C3LO mappen. De parallelgroep maakt hier ook gebruik van. 
• Elke schooldag kijk ik met de groep naar de ochtenduitzending van het Jeugdjournaal. Dit kost weinig tijd en de kinderen vinden ’t prettig om op de hoogte te blijven van het wereldnieuws. Eén keer per week kijken, luisteren en praten we naar aanleiding van het School TV Weekjournaal. 
• Het digibord biedt mij ook de mogelijkheid om instructiehulpmiddelen te gebruiken. Ik gebruik regelmatig, zeker bij het vakgebied rekenen/wiskunde, Schoolbordportaal. Het grote didactische voordeel hiervan is, dat ik kan schrijven op de getoonde afbeeldingen van Schoolbordportaal. 
• Daarnaast gebruik ik het digibord ook gewoon als schrijfbord. Waar ik voorheen met een krijtje op een bord schreef, schrijf ik nu met de digipen op het digibord. 
• Bij bijzondere gelegenheden maak ik gebruik van door mij gemaakte Power Point presentaties. Zo heb ik een presentatie gemaakt over “Naar de brugklas”. Ik gebruik ook Power Point afbeeldingen voor bijvoorbeeld “Welkom eerste schooldag”, “Eerste schooldag van het nieuwe kalenderjaar” en bij verjaardagen. Elke vrijdag staat de weekagenda in Power Point afbeelding voor de leerlingen op het digibord. 

Verdere persoonlijke ontwikkeling 

Een greep uit de persoonlijke ontwikkelingsdoelen van Henk voor de komende bijeenkomsten: 

• Ik wil me nog verder bekwamen in de presentatievaardigheden met behulp van het digibord. Ik ben naar mijn mening nog niet volledig presentatievaardig. Ik wil dit doel bereiken door mij met name te richten op het gebruik van diverse media bij het maken van presentaties. Zo ben ik nog niet in staat om geluid toe te voegen bij een PowerPoint presentatie. Ik verwacht dat ik dit doel ook kan bereiken door verdere deelname aan de cursus Digiwijs met Netwijs. Tevens wil ik hierbij hulp en expertise van een collega inroepen. 
• Ik wil me nog verder bekwamen in klassenmanagement en pedagogiek bij het gebruik van het digibord. Met name wat betreft het betrekken van de leerlingen bij het gebruik van het digibord. Ik wil dit doel bereiken door te experimenteren en de leerlingen van mijn groep hierbij in te zetten.

Kennis rond onderwijs en ICT lijkt leerkracht niet te bereiken.

Het onderwerp vandaag op Discussie Dinsdag was “Kennis rond onderwijs en ICT lijkt leerkracht niet te bereiken. Waar zit de uitdaging?”. In dit artikel een uitgewerkte samenvatting.

Met enige regelmaat valt er gratis bij mij een brochure van Kennisnet in de bus, uit de onderzoeksreeks. “Deze reeks heeft als doel het onderwijs te informeren over wat werkt met ict”, zo valt op de website te lezen. In de praktijk blijkt dat doel echter maar ten dele gehaald. Veel mensen, die in het onderwijs werkzaam zijn blijken de reeks niet te kennen. Erg jammer, want ze bevat waardevolle informatie, die door scholen gebruikt kan worden, wanneer zij bezig zijn met visieontwikkeling.

Nu is Kennisnet niet de enige bron van informatie voor scholen als het gaat om de inzet van ICT, of Nieuwe Media zo u wilt, maar de vraag is of via de andere kanalen meer succes wordt geboekt. Bereikt de informatie de man of vrouw voor de klas? Of komt het niet verder dan de geïnteresseerde ict-coördinator, die zijn of haar uiterste best doet om collega’s enthousiast te krijgen? Waar ligt de grens tussen dingen aangereikt krijgen en zelf actief de ontwikkelingen volgen, tussen consumeren en zelfstudie?

Terecht wordt in de discussie opgemerkt, dat de hoeveelheid beschikbare informatie en de snelheid van de ontwikkelingen enorm is. Er zal dus iemand binnen de school moeten zijn, die het kaf van het koren scheidt. Centrale vraag daarbij is: Wat is onze visie op onderwijs en welke informatie sluit daar het beste bij aan? Als je als school van mening bent, dat de leerkracht of docent degene is, die informatie overdraagt aan de leerlingen, is het weinig relevant je uitgebreid te verdiepen in het zoeken van informatie op internet door leerlingen. Heb je als school begaafdheid als speerpunt, dan is het zinvol je team te voeden met informatie over hoe nieuwe media daarbij zinvol en effectief ingezet kunnen worden. Wanneer de informatiestroom, zo gefilterd, bij de leerkracht aankomt is de kans op een geïnteresseerde ontvangst groter.

ICT-coördinatoren lopen er regelmatig tegenaan, dat collega’s zelf de informatie al filteren, namelijk vanuit de gedachte dat ICT iets is wat er ook nog eens bij komt. Als ik net doe of het er niet is, dan gaat het misschien vanzelf wel weg. Hoewel het feit, dat leerkrachten en docenten een forse workload hebben, niet valt te ontkennen, gaan ze met deze houding toch tekort door de bocht. Ten eerste, omdat de ontwikkelingen er nu eenmaal zijn en ook echt wel door gaan. Ten tweede, omdat ze dan hun ogen sluiten voor het feit, dat het in het onderwijs draait om het voorbereiden van leerlingen op de maatschappij en zo mogelijk op de maatschappij zoals deze er uit ziet op het moment, dat de leerling volwassen is en geacht wordt zichzelf te redden. Dat is een maatschappij waarin ICT of Nieuwe Media volledig zijn geïntegreerd in bijna alle dingen, die we doen. Alle reden dus om ICT ook volledig te integreren in ons onderwijs en het niet als iets opzichzelfstaands te bestempelen.

In de discussie kwamen verschillende concrete tips naar voren om als school hier aan te werken. We delen ze in op categorie:

Informeren en Enthousiasmeren

• Laat leerkrachten ervaren wat het met de leerbeleving van kinderen doet wanneer ICT wordt ingezet tijdens de lessen, ánders dan als oefenmiddel.
• Zorg voor inspirerende voorbeelden, die aansluiten bij de visie van de school en de situatie van de leerkrachten.
• Geef als ICT-coördinator eens een voorbeeldles in de klas van een collega of vraag één van de andere vaardige collega’s dat te doen.
• Geef tijdens elke teamvergadering of op een vaste dag tijdens de lunch een korte presentatie voor alle leerkrachten: Laat een interessant filmpje zien (bijv. van leraar24), toon een paar handige RSS-feeds, laat een educatieve website zien. Zorg wel, dat het aansluit bij speerpunten binnen de school!
  

Scholing

• Geef leerkrachten de kans om te doen en te ervaren. Een praktische training waarin ze veel kunnen oefenen op hun eigen niveau en aansluitend op hun situatie. Geef daarbij keuzemogelijkheden, zodat ze zelf een vorm van regie hebben.
• Bekijk de mogelijkheid om de trainer, ook tijdens de lessen eens in de klassen te laten kijken en te laten coachen on-the-job.
• Een training moet praktisch en direct toepasbaar zijn en zorgen voor een plezierige leerervaring voor de leerkrachten en later voor hun leerlingen.
  

Visie, Beleid en Organisatie

• Vermijd het woord ICT en spreek over “veranderingen” of ”nieuwe werkvormen”.
• Spreek over de opbrengsten en niet over de techniek.
• Geef de leerkrachten de tijd om zich de dingen eigen te maken.
• Heb niet alleen aandacht voor de vaardigheden, maar ook voor het klassenmanagement.
• Ontdek waar de angst zit, want dat is het vaak, en help deze stapje voor stapje te overwinnen.
• Faciliteer als school de leerkrachten, door een vast percentage van de niet-lesgebonden uren te reserveren voor zelfstudie (om breed alle ontwikkelingen rond onderwijs, didactiek, etc. bij te houden).
• Maak als team duidelijke afspraken en spreek elkaar daar op aan.
  

Tot zover het verslag van de discussie. Er valt nog veel meer over te zeggen! Heeft u zelf nog aanvullende opmerkingen of ideeën? Plaats ze als reactie op deze blogpost.
Op discussiedinsdag.yurls.net vindt u nog enkele interessante aanvullende links, die genoemd werden tijdens de discussie.

Volgende week houden weer een nieuwe discussie over een nieuw onderwerp!
#netwijs Discussie Dinsdag: elke dinsdag tussen twaalf en twee op Twitter. Discussieer mee over Onderwijs en ICT!